नेपाल पूर्वाधार 
काठमाडौं। विश्वभर कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रविधिको विकास र प्रयोगसँग सम्बन्धित गतिविधि तीव्रता पाएका छन्। पछिल्ला दिनमा एआई प्रणालीको क्षमता विस्तारसँगै यसको सुरक्षा, साइबर जोखिम, चिप उत्पादन, डाटा सेन्टर, रोबोटिक्स र नियमनका विषय पनि विश्व प्रविधि क्षेत्रका प्रमुख बहस बनेका छन्।
पछिल्ला गतिविधि हेर्दा एआई क्षेत्रमा एकातिर अत्याधुनिक प्रणाली विकासको प्रतिस्पर्धा तीव्र छ भने अर्कोतर्फ त्यस्ता प्रणालीले सिर्जना गर्न सक्ने जोखिम नियन्त्रण गर्न प्रविधि कम्पनी तथा सरकारहरू नयाँ रणनीति बनाउन थालेका छन्।
एआई क्षेत्रमा पछिल्लो समयको महत्वपूर्ण घटनामध्ये ओपनएआईले आफ्नो अत्याधुनिक एआई प्रणाली विकासको गति केही समयका लागि घटाउने निर्णयलाई लिइएको छ।
च्याटजीपीटी निर्माता ओपनएआईले अत्याधुनिक एआई प्रणालीमा निगरानी, सुरक्षा र जोखिम नियन्त्रण प्रणाली थप बलियो बनाउने जनाएको छ। साइबर सुरक्षासँग सम्बन्धित एआई क्षमताहरू बढ्दै गएपछि प्रणाली विकासमा थप सावधानी अपनाउनुपर्ने निष्कर्ष कम्पनीले निकालेको हो।
कम्पनीले नयाँ सुरक्षा उपाय लागू गर्दै परीक्षण तथा प्रशिक्षण प्रक्रियालाई थप कडा बनाउने जनाएको छ। यसले एआई विकासको दौडमा ‘छिटोभन्दा सुरक्षित’ विकासलाई पनि उत्तिकै महत्व दिनुपर्ने बहसलाई बलियो बनाएको छ।
अत्याधुनिक एआईले साइबर आक्रमणका लागि आवश्यक केही काममा मानिसलाई सहयोग गर्न सक्ने क्षमता हासिल गर्दै गएपछि यसको दुरुपयोगको जोखिम बढेको छ। यही कारण एआई कम्पनीहरूले आफ्ना प्रणालीलाई केवल क्षमताका आधारमा नभई सम्भावित जोखिमका आधारमा समेत परीक्षण गर्न थालेका छन्।
एआई चिपमा गुगलको ठूलो कदम
एआईको प्रतिस्पर्धा अब केवल एआई प्रणालीमा सीमित छैन। आवश्यक गणनात्मक क्षमता उपलब्ध गराउने चिपमा पनि ठूला प्रविधि कम्पनीबीच प्रतिस्पर्धा बढेको छ।
गुगल र मार्भेल टेक्नोलोजीबीच विशेष प्रयोजनका एआई चिप विकासका लागि भएको सम्झौता यसको उदाहरण हो। सम्झौताअनुसार गुगललाई मार्भेलका करिब १२ अर्ब २० करोड अमेरिकी डलर बराबरका शेयर खरिद गर्ने अधिकार दिइएको छ। मार्भेलले गुगलका लागि विशेष प्रयोजनका एआई चिप विकासमा सहयोग गर्नेछ।
यो सम्झौता एआईका लागि आवश्यक उच्च क्षमताका चिपमा गुगलले आफ्नै पूर्वाधार थप विस्तार गर्न खोजिरहेको संकेतका रूपमा हेरिएको छ। एआईको गणनाका लागि एनभिडियाजस्ता कम्पनीका ग्राफिक्स प्रशोधन एकाइमा निर्भरता कम गर्ने र आफ्नै विशेष प्रयोजनका चिप विकास गर्ने प्रयास ठूला प्रविधि कम्पनीमा बढिरहेको छ।
एआई चिपसम्बन्धी नयाँ कम्पनीको मूल्यांकनमा ठूलो उछाल
एआई चिप निर्माण गर्ने नयाँ कम्पनी ‘एच्ड’को मूल्यांकन एक महिनाभन्दा कम अवधिमा दोब्बरभन्दा बढी भएर २१ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ।
कम्पनीले पछिल्लो लगानी चरणमा ७० करोड अमेरिकी डलर उठाएको छ। एआई प्रणाली सञ्चालन गर्न विशेष प्रयोजनका तीव्र गणना चिपको माग बढ्दै गएपछि लगानीकर्ताको चासो पनि तीव्र भएको देखिएको छ।
यसले एआई क्षेत्रमा सफ्टवेयर कम्पनी मात्र नभई चिप निर्माण गर्ने नयाँ कम्पनीमा समेत ठूलो लगानी भइरहेको देखाउँछ।
डाटा सेन्टरका लागि नयाँ स्थानको खोजी
एआई प्रणालीलाई प्रशिक्षण तथा सञ्चालन गर्न ठूलो मात्रामा गणनात्मक शक्ति आवश्यक पर्छ। त्यसका लागि विशाल डाटा सेन्टर आवश्यक हुने भएकाले अहिले विश्वभर एआई डाटा सेन्टर निर्माणको प्रतिस्पर्धा बढेको छ।
अमेरिकाको पेन्सिलभेनियाले एआई डाटा सेन्टर स्थापना गर्दा नयाँ नियम पालना गर्नुपर्ने व्यवस्था अघि बढाएको छ। राज्यका गभर्नरले जारी गरेको आदेशले एआई डाटा सेन्टरका लागि ऊर्जा, पूर्वाधार र स्थानीय प्रभावसँग सम्बन्धित विषयमा थप आवश्यकताहरू अघि सारेको छ।
यसैबीच युरोपमा एआई डाटा सेन्टर निर्माण गर्ने कम्पनीहरूले महँगा प्रमुख सहरभन्दा बाहिर सस्तो विद्युत्, पर्याप्त जमिन र छिटो विद्युत् प्रसारण सञ्जाल जडान उपलब्ध हुने स्थान खोज्न थालेका छन्।
यसले एआईको विस्तारमा अब प्रणाली र चिपसँगै विद्युत् र भौतिक पूर्वाधार पनि महत्वपूर्ण प्रतिस्पर्धात्मक आधार बन्न थालेको देखाउँछ।
रोबोटिक्समा ‘च्याटजीपीटी मोमेन्ट’को चर्चा
एआईको प्रभाव कम्प्युटर र स्मार्टफोनमा मात्र सीमित नरहने संकेत रोबोट प्रविधिको क्षेत्रमा देखिएको छ।
चीनको युनिट्रीका प्रमुख वाङ सिङसिङले रोबोट उद्योग ‘च्याटजीपीटी क्षण’ नजिक पुगिरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार भविष्यमा रोबोटले अपरिचित वातावरणमा पनि सामान्य आवाज वा लिखित निर्देशनमार्फत विभिन्न काम बुझेर गर्न सक्ने अवस्था आउन सक्छ।
तर यस्तो परिवर्तन तत्कालै हुनेमा उनले सावधानी अपनाएका छन्। रोबोटको सफ्टवेयर क्षमतामा ठूलो सुधार आउन अझै दुईदेखि १० वर्षसम्म लाग्न सक्ने उनको अनुमान छ।
चीन अहिले मानवरूपी रोबोट प्रविधिको क्षेत्रमा ठूलो शक्ति बनेको छ। यसले एआईलाई भौतिक संसारमा काम गर्ने रोबोटसँग जोड्ने प्रतिस्पर्धा पनि तीव्र बनाएको छ।
सामसङमा एआई चिपको माग बढ्दो
एआईको तीव्र विस्तारले सेमिकन्डक्टर उद्योगमा पनि ठूलो प्रभाव पारेको छ। सामसङ इलेक्ट्रोनिक्सले उन्नत तहका चिप उत्पादन सेवाको मूल्य केही क्षेत्रमा १५ प्रतिशतसम्म बढाएको समाचार सार्वजनिक भएको छ।
एआईका लागि आवश्यक उन्नत सेमिकन्डक्टरको माग बढेसँगै चिप उत्पादन क्षमता विश्वभर रणनीतिक विषय बन्दै गएको छ।
यसले एआई प्रणालीको विकाससँगै त्यसलाई चलाउने हार्डवेयरको आपूर्ति पनि ठूलो चुनौती बन्न सक्ने देखाएको छ।
एन्थ्रोपिकको आम्दानीमा तीव्र वृद्धि
ओपनएआईको प्रमुख प्रतिस्पर्धीमध्ये एक एन्थ्रोपिकको वार्षिक आम्दानीको अनुमानित दर जुलाईको अन्त्यसम्म ६ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेको छ।
कम्पनीको व्यावसायिक एआई सेवा र संस्थागत प्रयोगमा तीव्र वृद्धि भइरहेको संकेत यसले दिएको छ। एआई कम्पनीबीच प्रणालीको क्षमता बढाउने प्रतिस्पर्धासँगै ग्राहक र आम्दानीका लागि पनि प्रतिस्पर्धा तीव्र बनेको छ।
एआईमा अमेरिका–चीन प्रतिस्पर्धा अझ गहिरिँदै
एआई विकास अहिले प्रविधि कम्पनीबीचको व्यापारिक प्रतिस्पर्धामात्र नभई भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको विषयसमेत बनेको छ।
अमेरिकाले चीनसँगको एआई प्रतिस्पर्धामा साझेदार देशहरूलाई आफ्नो पक्ष रोज्न दबाब दिने तयारी गरिरहेको समाचार सार्वजनिक भएको छ। अमेरिकाले आफ्नै नेतृत्वको एआई गठबन्धनमा सहभागी हुन चाहने देशहरूले चीनको प्रतिस्पर्धी संरचनामा सहभागी हुँदा त्यसबाट उत्पन्न हुने परिणामबारे चेतावनी दिन खोजिरहेको छ।
यसले एआई चिप, डाटा सेन्टर, दूरसञ्चार सञ्जाल, क्लाउड गणना र अत्याधुनिक एआई प्रणालीको पहुँचलाई भविष्यको रणनीतिक शक्ति मान्न थालिएको स्पष्ट हुन्छ।
आजका गतिविधिलाई समग्रमा हेर्दा विश्वको एआई दौड अब केवल नयाँ संवाद प्रणाली वा शक्तिशाली भाषा प्रणाली सार्वजनिक गर्ने प्रतिस्पर्धामा सीमित छैन।
एआईको अर्को चरणमा पाँच प्रमुख क्षेत्र निर्णायक देखिएका छन्। एआई प्रणाली, एआई सुरक्षा, एआई चिप, डाटा सेन्टर र ऊर्जा भौतिक एआई रहेका छन्।
यसरी हेर्दा विश्व एआई विकासको नयाँ चरणमा प्रवेश गरिरहेको देखिन्छ। एकातिर ओपनएआईजस्ता कम्पनीले सुरक्षा जोखिमका कारण विकासको गति नियन्त्रण गर्न थालेका छन् भने अर्कोतर्फ गुगल, चिप निर्माता र रोबोटिक्स कम्पनीहरू एआई पूर्वाधारमा अर्बौँ डलर लगानी गरिरहेका छन्।
यसले आगामी दिनमा एआईको प्रतिस्पर्धा सफ्टवेयरको क्षमताभन्दा बढी चिप, ऊर्जा, डाटा सेन्टर, साइबर सुरक्षा र रोबोटिक्सको क्षमतामा निर्भर हुने संकेत गरेको छ।
