नेपाल पूर्वाधार 
काठमाडौं। पछिल्लो समय आएको बाढीपहिरोबाट क्षतिग्रस्त देशका विभिन्न स्थानका सडक, पुल तथा नदी नियन्त्रण संरचनाको मर्मत तथा पुनःनिर्माणलाई तीव्रता दिइएको छ। बागलुङ र पर्वत जोड्ने मालढुङ्गा पुलदेखि चितवनको नारायणी नदी किनारका तटबन्धसम्म बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएपछि सम्बन्धित निकायले आवागमन सहज बनाउन तथा थप क्षति रोक्न काम अघि बढाएका छन्।
मालढुङ्गा पुल दसैंअघि नै सञ्चालनमा ल्याइने
कालीगण्डकी नदीमा असोज ११ गते आएको बाढीबाट क्षतिग्रस्त बागलुङ र पर्वत जोड्ने मालढुङ्गा पुल दसैंअघि नै सञ्चालनमा ल्याउने गरी मर्मत भइरहेको छ।
सडक डिभिजन कार्यालय पोखराले पुललाई चाडबाडअघि नै सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्यसहित २४सै घण्टा काम गरिरहेको जनाएको छ। पुलको पहुँचमार्गको करिब ३० मिटर सडक क्षतिग्रस्त भएपछि करिब १० दिनदेखि दुई जिल्लाबीचको मुख्य आवागमन प्रभावित भएको थियो।
हाल बागलुङ पुग्न मालढुङ्गा-बेनी हुँदै तथा पर्वतको फलेवास-जैमिनीघाट हुँदै वैकल्पिक मार्ग प्रयोग भइरहेको छ। सुरुमा दुई जिल्लाबीचको सम्पर्क नै विच्छेद भए पनि अहिले वैकल्पिक सडकमार्फत आवतजावत भइरहेको छ।
मालढुङ्गा पुल अवरुद्ध हुँदा पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग हुँदै बागलुङसँग रुकुम र रोल्पालगायतका जिल्लाको आवागमनसमेत प्रभावित भएको छ।
सडक डिभिजन कार्यालयका प्रमुख हरि सुवेदीले दसैंअघि नै पुल सञ्चालनमा आउने बताए। उनका अनुसार पुल सञ्चालनमा आएपछि बागलुङसँगै रुकुमपश्चिमसम्मका यात्रुलाई आवागमन सहज हुनेछ।
पुल मर्मतका लागि जियोब्याग र जियोग्रेड प्रविधि प्रयोग गरिएको सडक डिभिजन कार्यालय पोखराका इन्जिनियर अमर अधिकारीले जानकारी दिए। चाडबाड नजिकिँदै गएको र बागलुङमा ग्यास, खाद्यान्नलगायत उपभोग्य वस्तुको आपूर्तिमा समेत दबाब देखिन थालेकाले चौबीसै घण्टा काम गरेर पुल छिटो सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास भइरहेको उनले बताए।
बागलुङका पर्यटन व्यवसायी अर्जुन चोखालका अनुसार वैकल्पिक मार्गबाट ग्यास, पेट्रोलियम पदार्थ तथा खाद्यान्नलगायत सामग्रीको आपूर्ति भइरहेको छ। वैकल्पिक सडक प्रयोगबारे स्थानीय, पर्यटक तथा अन्य यात्रुलाई समेत जानकारी दिइएको उनले बताए।
पर्यटन र व्यापारका लागि महत्वपूर्ण पुल
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घका निवर्तमान अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले क्षतिग्रस्त पुलको निरीक्षण गर्दै बागलुङको पर्यटन तथा आयात-निर्यातका लागि पुल तत्काल सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने बताए।
उनका अनुसार मालढुङ्गा पुल राष्ट्रिय महत्वको संरचना हो। यो पुल बागलुङलाई राष्ट्रिय राजमार्गसँग जोड्नुका साथै भारत र चीन जोड्ने कालीगण्डकी करिडोर तथा पहाड हुँदै गएको मध्यपहाडी लोकमार्गको महत्वपूर्ण सङ्गमस्थलसमेत हो।
उनले पुल मर्मतको काम तीव्र गतिमा भइरहेकाले चाँडै सञ्चालनमा आउने विश्वास व्यक्त गर्दै हाल प्रयोग भइरहेको वैकल्पिक मार्गलाई थप व्यवस्थित र प्रचारप्रसार गर्न सके पर्यटन तथा आयात-निर्यातमा सहजता आउने बताए।
नारायणीमा १ हजार १५० मिटर तटबन्धमा क्षति
यसैबीच, नारायणी नदीमा आएको बाढीले चितवनतर्फ एक हजार १५० मिटर तटबन्धमा क्षति पुर्याएको छ।
भरतपुर महानगरपालिका क्षेत्रमा नारायणी पुलदेखि पश्चिम गोलाघाटसम्म करिब ३५ किलोमिटर नदी किनारमध्ये २० किलोमिटर क्षेत्रमा तटबन्ध निर्माण गरिएको छ। त्यसमध्ये एक किलोमिटर १५० मिटर तटबन्धमा बाढीले क्षति पुर्याएको सिँचाइ तथा जलस्रोत आयोजना भरतपुरले जनाएको छ।
आयोजनाका सूचना अधिकारी इन्जिनियर सागर पौडेलका अनुसार सिद्धिगणेश वन क्षेत्रमा ६०० मिटर, मझुवा वन क्षेत्रमा ३०० मिटर, हिरापुर क्षेत्रमा १०० मिटर तथा गौरेश्वर, गाँजीपुर र कटेरो क्षेत्रमा ५०-५० मिटर तटबन्धमा बाढीले असर पुर्याएको छ।
बाढीका कारण तटबन्धमा क्षति पुग्नुका साथै केही क्षेत्रमा डुबानसमेत भएको छ।
चितवनतर्फ नारायणी पुलदेखि पश्चिमको ठूलो क्षेत्रमा तटबन्ध निर्माण भएकाले यसपटक बाढीबाट तुलनात्मक रूपमा कम क्षति भएको पौडेलले बताए। तटबन्ध निर्माण हुन बाँकी रहेका केही स्थानबाट बाढी बस्तीमा पसे पनि ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति हुन नपाएको उनले बताए।
नवलपरासीतर्फ तटबन्ध नहुँदा बढी क्षति
नारायणी नदीको नवलपरासीतर्फ भने तटबन्ध निर्माण कम भएकाले बाढीबाट बढी क्षति भएको छ। नवलपरासी क्षेत्रमा अमलटारीमा करिब तीन किलोमिटर, नन्दपुर, सीतापुर र सेरी क्षेत्रमा करिब दुई किलोमिटर क्षेत्रमा बाढीले क्षति पुर्याएको छ।
त्यस्तै पर्सौनी, तमासपुर र बगुवानसम्मका विभिन्न स्थानमा करिब १५ किलोमिटर, खोटेसिमलदेखि ब्रह्मस्थानसम्म ५०० मिटर, पिठौजी, नौनेघाट र घोसारघाट क्षेत्रमा ७०० मिटर तथा सुस्ता क्षेत्रमा करिब एक किलोमिटर ५०० मिटर क्षेत्रमा बाढीले क्षति पुर्याएको पौडेलले जानकारी दिए।
नवलपरासी क्षेत्रमा नारायणी पुलदेखि तल करिब ९८ किलोमिटर नदी किनार रहे पनि हालसम्म करिब नौ किलोमिटर क्षेत्रमा मात्र तटबन्ध निर्माण भएको छ। तटबन्ध निर्माण भएका स्थानमा सामान्य क्षति भए पनि संरचना निर्माण हुन बाँकी क्षेत्रमा नदी कटान र डुबानको असर बढी देखिएको आयोजनाले जनाएको छ।
पछिल्लो बाढीले देशका विभिन्न जिल्लामा सडक, पुल, तटबन्धलगायत पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएपछि तत्काल आवागमन सञ्चालनसँगै नदी नियन्त्रण र दीर्घकालीन पूर्वाधार संरक्षणको आवश्यकता थप देखिएको छ। मालढुङ्गा पुललाई दसैंअघि सञ्चालनमा ल्याउने तयारी र नारायणी नदीका जोखिमयुक्त क्षेत्रमा तटबन्ध पुनःनिर्माण तथा विस्तारको काम अब प्राथमिकतामा पर्ने देखिएको छ।
