नेपाल पूर्वाधार 
२०८३ असार मसान्तसम्म नेपालको सार्वजनिक ऋण २९ खर्ब ७४ अर्ब, ९० करोड १५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ
काठमाडौँ । नेपालको सार्वजनिक ऋण २०८३ असार मसान्तसम्म २९ खर्ब ७४ अर्ब ९० करोड १५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को असार महिनाको मासिक प्रतिवेदनअनुसार एक वर्षमा नेपालको सार्वजनिक ऋण ३ खर्ब ८ करोड ५३ लाख रुपैयाँले बढेको हो ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को शुरूमा नेपालको कुल सार्वजनिक ऋण २६ खर्ब ७४ अर्ब ४ करोड ७७ लाख रुपैयाँ रहेको थियो । आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म आइपुग्दा सार्वजनिक ऋण बढेर २९ खर्ब ७४ अर्ब ९० करोड १५ लाख रुपैयाँ पुगेको हो ।
यसअनुसार एक वर्षमा सार्वजनिक ऋण ११.२५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । कुल ऋण वृद्धिमा शुद्ध ऋण परिचालनको हिस्सा ४४.४९ प्रतिशत रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । बाँकी ऋण वृद्धि विदेशी विनिमय दरमा भएको परिवर्तनका कारण भएको देखिन्छ ।
आन्तरिकभन्दा बाह्य ऋण बढी
असार मसान्तसम्म नेपालको कुल सार्वजनिक ऋणमध्ये १३ खर्ब ७५ अर्ब ४१ करोड ५८ लाख रुपैयाँ आन्तरिक ऋण रहेको छ । त्यस्तै, १५ खर्ब ९९ अर्ब ४८ करोड ५७ लाख रुपैयाँ बाह्य ऋण रहेको छ ।
कुल सार्वजनिक ऋणमा आन्तरिक ऋणको हिस्सा करिब ४६.२ प्रतिशत र बाह्य ऋणको हिस्सा करिब ५३.८ प्रतिशत रहेको छ ।
एक वर्षको अवधिमा आन्तरिक ऋण दायित्व १० खर्ब ७१ अर्ब ९१ करोड ७० लाख रुपैयाँले बढेको छ । बाह्य ऋणतर्फ भने ऋण प्राप्ति, साँवा भुक्तानी तथा विदेशी विनिमय दरमा भएको परिवर्तनले कुल दायित्वमा प्रभाव पारेको छ ।
प्रत्येक नेपालीको भागमा १ लाख २ हजार रुपैयाँभन्दा बढी ऋण
बि.सं. २०७८ को राष्ट्रिय जनगणनाअनुसार नेपालको कुल जनसंख्या २ करोड ९१ लाख ६४ हजार ५७८ रहेको छ । यही जनसंख्यालाई आधार मान्दा एक नेपालीको भागमा करिब १ लाख २ हजार ४ रुपैयाँ सार्वजनिक ऋण पर्न आउँछ ।
एक वर्षमा ४ खर्ब ४७ अर्ब रुपैयाँ ऋण थपियो
प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा सरकारले कुल ४ खर्ब ४७ अर्ब १६ करोड ८८ लाख रुपैयाँ ऋण प्राप्ति गरेको छ ।
यसमा ३ खर्ब ५८ अर्ब ६६ करोड ६९ लाख रुपैयाँ आन्तरिक ऋण र ८८ अर्ब ५० करोड १९ लाख रुपैयाँ बाह्य ऋण रहेको छ ।
सोही अवधिमा सरकारले आन्तरिक तथा बाह्य ऋणको साँवा भुक्तानीमा कुल ३ खर्ब १२ अर्ब ३३ करोड १७ लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ । यसमध्ये आन्तरिक ऋणको साँवा भुक्तानी २ खर्ब ५० अर्ब ५६ करोड १२ लाख रुपैयाँ र बाह्य ऋणको साँवा भुक्तानी ६१ अर्ब ८४ करोड २३ लाख रुपैयाँ रहेको छ ।
यस्तै, आन्तरिक ऋणको ब्याज भुक्तानीमा ६१ अर्ब ३७ करोड ८१ लाख रुपैयाँ र बाह्य ऋणको ब्याज भुक्तानीमा १२ अर्ब ४४ करोड ५४ लाख रुपैयाँ खर्च भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
शुद्ध ऋण परिचालन १ खर्ब ३३ अर्ब ८५ करोड
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को असार मसान्तसम्म सार्वजनिक ऋणको कुल वृद्धि ३ खर्ब ८ करोड ५३ लाख रुपैयाँ भए पनि शुद्ध ऋण परिचालन १ खर्ब ३३ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ रहेको छ ।
प्रतिवेदनअनुसार कुल ऋण वृद्धिमा शुद्ध ऋण परिचालनको योगदान ४४.४९ प्रतिशत रहेको छ । बाँकी ५५.५१ प्रतिशत वृद्धि विदेशी विनिमय दरमा भएको परिवर्तनका कारण भएको हो ।
विदेशी विनिमय दरमा आएको परिवर्तनका कारण आर्थिक वर्षको प्रारम्भमा रहेको सार्वजनिक ऋणमा ६.२४ प्रतिशत वृद्धि भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
ऋणको उपयोग र भुक्तानी क्षमतामा चुनौती
नेपालले विकास पूर्वाधार निर्माण, बजेट घाटा व्यवस्थापन तथा सार्वजनिक वित्तको आवश्यकता पूरा गर्न आन्तरिक र बाह्य ऋण परिचालन गर्दै आएको छ । तर, सार्वजनिक ऋणको आकार निरन्तर बढ्दै जाँदा त्यसको साँवा तथा ब्याज भुक्तानीको दायित्वसमेत बढ्दै गएको छ ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा सरकारले ऋण प्राप्तिसँगै ठूलो रकम साँवा तथा ब्याज भुक्तानीमा खर्च गरेको तथ्यांकले ऋण व्यवस्थापनमा बढ्दो दायित्व देखाउँछ । त्यसैले आगामी दिनमा ऋणलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा उपयोग गर्ने, ऋणबाट प्राप्त स्रोतको प्रतिफल सुनिश्चित गर्ने तथा ऋण भुक्तानी क्षमता कायम राख्ने विषय सरकारका लागि महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ।
सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयको प्रतिवेदनअनुसार कुल सार्वजनिक ऋण ३० खर्बको नजिक पुगिसकेको अवस्थामा सरकारले ऋणको आकार मात्र नभई त्यसको उपयोग, लागत, प्रतिफल र दीर्घकालीन भुक्तानी क्षमतामा समेत विशेष ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।
