नेपाल पूर्वाधार 
काठमाडौं। नाइजेरियाली उद्योगपति अलिको डाङ्गोटेले दक्षिणी अफ्रिकाका विभिन्न देशलाई जोड्ने करिब २ हजार ६५० किलोमिटर लामो पेट्रोलियम पदार्थको पाइपलाइन सञ्जाल निर्माण गर्ने योजना अघि सारेका छन्। परियोजनामा ३ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलरभन्दा बढी लगानी हुने अनुमान गरिएको छ।
प्रस्तावित पाइपलाइन नामिबियाबाट सुरू भएर बोत्स्वाना हुँदै दक्षिण अफ्रिकासम्म पुग्नेछ। अर्को खण्ड नामिबियाबाट जिम्बाब्वे र जाम्बिया हुँदै प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोसम्म विस्तार गर्ने योजना छ। डाङ्गोटेले ब्लुमबर्गसँगको अन्तर्वार्तामा यस योजनाबारे जानकारी दिएका हुन्।
नामिबिया बन्नेछ मुख्य प्रवेशद्वार
प्रस्तावित सञ्जालमा नामिबियाको वाल्भिस बे बन्दरगाहलाई प्रमुख भण्डारण तथा वितरण केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने योजना छ। डाङ्गोटे समूहले वाल्भिस बेमा पेट्रोलियम पदार्थ भण्डारणका लागि १६ लाख ब्यारेल क्षमताको भण्डारण केन्द्र निर्माण गर्ने तयारीसमेत अघि बढाएको छ।
नामिबियामा डाङ्गोटे इन्डस्ट्रिजले करिब ६८ हेक्टर औद्योगिक क्षेत्रमा यस्तो भण्डारण केन्द्र विकास गर्न वातावरणीय स्वीकृतिको प्रक्रिया अघि बढाएको स्थानीय विवरणमा उल्लेख छ। तर यो प्रक्रिया हाल जग्गा विभाजन तथा वातावरणीय स्वीकृतिसँग सम्बन्धित प्रारम्भिक चरणमा रहेको र भण्डारण केन्द्र निर्माणका लागि थप स्वीकृति आवश्यक पर्ने बताइएको छ।
सडकबाट हुने इन्धन ढुवानी घटाउने लक्ष्य
दक्षिणी अफ्रिकाका भूपरिवेष्ठित मुलुकमा पेट्रोलियम पदार्थ पुर्याउन अहिले सडक तथा रेलमार्गमा ठूलो निर्भरता छ। लामो दूरीसम्म ट्याङ्करमार्फत इन्धन ढुवानी गर्दा ढुवानी खर्च बढ्नुका साथै सीमा नाकामा हुने प्रक्रियाका कारण समयसमेत लाग्ने गरेको छ।
डाङ्गोटे समूहले पाइपलाइनमार्फत इन्धन ढुवानी गर्दा यस्तो लागत र ढुवानी समय घटाउन सकिने बताउँदै आएको छ। विशेषगरी बोत्स्वाना, जिम्बाब्वे र जाम्बियाजस्ता भूपरिवेष्ठित मुलुकलाई नयाँ आपूर्ति मार्ग उपलब्ध गराउने उद्देश्य योजनामा देखिन्छ।
बोत्स्वाना हाल दक्षिण अफ्रिकाबाट हुने इन्धन आपूर्तिमा ठूलो निर्भर छ। उसले नामिबिया र मोजाम्बिक हुँदै वैकल्पिक आपूर्ति मार्ग विकास गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। प्रस्तावित पाइपलाइनले नामिबियाबाट बोत्स्वानासहित अन्य बजारमा इन्धन पुर्याउने नयाँ मार्ग उपलब्ध गराउन सक्नेछ।
दक्षिण अफ्रिकालाई पनि आपूर्ति गर्न सकिने
प्रस्तावित पाइपलाइनको एउटा खण्ड दक्षिण अफ्रिकातर्फ जानेछ। दक्षिण अफ्रिका पेट्रोलियम पदार्थको ठूलो उपभोक्ता बजार हो र पछिल्ला वर्षमा घरेलु प्रशोधन क्षमतामा आएको परिवर्तनका कारण आयातमा निर्भरता बढेको छ।
यस अवस्थामा नामिबियाबाट पाइपलाइनमार्फत पेट्रोलियम पदार्थ ल्याउने विकल्पले क्षेत्रीय आपूर्ति सञ्जालमा नयाँ मार्ग थप्न सक्छ। यद्यपि पाइपलाइन सञ्चालनपछि इन्धनको मूल्य कति घट्छ भन्ने कुरा ढुवानी शुल्क, भण्डारण लागत, कर, इन्धनको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य र बजारमा प्रतिस्पर्धालगायत विषयमा निर्भर हुनेछ।
डाङ्गोटेको ठूलो अफ्रिकी ऊर्जा सञ्जाल योजना
दक्षिणी अफ्रिकाको यो योजना डाङ्गोटेको अफ्रिकाभर पेट्रोलियम पदार्थ वितरण सञ्जाल विस्तार गर्ने ठूलो योजनाको हिस्सा हो।
डाङ्गोटेले अफ्रिकाका विभिन्न क्षेत्रमा निर्माण हुने पाइपलाइन सञ्जालको कुल लम्बाइ भविष्यमा करिब ४ हजार किलोमिटर पुग्न सक्ने बताएका छन्। दक्षिणी अफ्रिकाबाहेक पूर्वी अफ्रिकामा पनि पाइपलाइन र इन्धन भण्डारण पूर्वाधार विकास गर्ने योजना अघि बढाइएको छ।
यसको मुख्य आधार नाइजेरियाको डाङ्गोटे तेल प्रशोधन केन्द्र हो। उक्त प्रशोधन केन्द्रको क्षमता करिब ७ लाख ब्यारेल प्रतिदिन रहेको छ। कम्पनीले प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको बजार विस्तारसँगै त्यसलाई विभिन्न अफ्रिकी मुलुकसम्म पुर्याउन भण्डारण तथा पाइपलाइन पूर्वाधार विकास गर्न खोजिरहेको छ।
परियोजनासामु चुनौती पनि
२ हजार ६५० किलोमिटर लामो पाइपलाइनले धेरै देशको भूभाग पार गर्ने भएकाले परियोजना कार्यान्वयनमा विभिन्न चुनौती छन्। यसका लागि विस्तृत प्राविधिक अध्ययन, जमिनसम्बन्धी सम्झौता, वातावरणीय मूल्यांकन तथा सम्बन्धित सबै देशको नियामकीय स्वीकृति आवश्यक पर्नेछ।
हालसम्म नामिबिया, बोत्स्वाना र दक्षिण अफ्रिका सरकारबाट यस परियोजनासम्बन्धी औपचारिक सम्झौता वा स्वीकृति सार्वजनिक भएको छैन। डाङ्गोटे समूहले पनि ३ अर्ब ५० करोड डलरको सम्पूर्ण लगानी सुनिश्चित भएको, अन्तिम लगानी निर्णय भइसकेको वा निर्माणको निश्चित समयतालिका तय भएको जानकारी दिएको छैन।
त्यसैले यो परियोजना अहिले प्रस्ताव तथा विकासको चरणमा रहेको मानिन्छ। कार्यान्वयनमा आएमा भने नामिबियाको वाल्भिस बेबाट दक्षिणी अफ्रिकाका विभिन्न बजारसम्म प्रशोधित इन्धन पुर्याउने नयाँ क्षेत्रीय पूर्वाधार सञ्जाल निर्माण हुनेछ।
