नेपाल पूर्वाधार 
काठमाडौं। पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबरालाई प्रहरीले मध्यराति निवासबाट नियन्त्रणमा लिएर करिब १२ घण्टा प्रहरी कार्यालयमा राखेको घटनामा सरकार र प्रहरीको भनाइ नै फरक-फरक देखिएको छ। सुरुमा जबरालाई ‘जेनजीबाट सुरक्षा थ्रेट’ रहेको भन्दै प्रहरीले उनलाई घरबाट लगेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। तर मंगलबार सरकारले भने जेनजीबाट नभई ‘अपरिचित समूह’बाट धम्की आएको स्पष्टीकरण दिएको छ।
सरकारका प्रवक्ता एवं शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेलले मंगलबार सिंहदरबारमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै सरकार वा प्रहरीले जबरालाई जेनजीबाट सुरक्षा थ्रेट रहेको नभनेको दाबी गरे।
उनका अनुसार जबरालाई अपरिचित समूहबाट फोनमा टेक्स्ट सन्देशमार्फत धम्की आएको थियो। त्यसपछि सुरक्षाको कारण उनलाई सुरक्षित स्थानमा लगिएको हो।
‘कहींबाट पनि सरकारबाट वा प्रहरीबाट जेनजीबाट सुरक्षा थ्रेट भएको भनिएको छैन। त्यो सञ्चारमाध्यममा आएको कुरा हो,’ पोखरेलले भने, ‘जेनजीबाट त्यो थ्रेट आएको होइन, अपरिचित समूहबाट आएको कुरा उहाँलाई फोनमा टेक्स्टमार्फत नै आइसकेपछि सुरक्षित स्थानमा लगिएको हो।’
तर सरकारको यो स्पष्टीकरणले यसअघि प्रहरी स्रोत र जबराका परिवारलाई दिइएको भनाइसँग प्रश्न उठाएको छ।
प्रहरीले परिवारलाई के भनेको थियो ?
जबरालाई महाराजगञ्जस्थित निवासबाट राति नियन्त्रणमा लिएर टेकुस्थित अपराध अनुसन्धान कार्यालय पुर्याउँदा प्रहरीले ‘जेनजीबाट थ्रेट’ भएको जानकारी परिवारलाई दिएको उनका भाइ प्रभुशमशेरले बताएका थिए। त्यही आधारमा घटना सार्वजनिक भएपछि जबरालाई जेनजीबाट सुरक्षा खतरा रहेको विवरण सञ्चारमाध्यममा आएको थियो।
अपराध अनुसन्धान कार्यालयका एसएसपी सन्तोष खड्काले पनि जबरालाई ‘सुरक्षा थ्रेट’का कारण राति कार्यालयमा ल्याइएको बताएका थिए। उनले आक्रमण हुनसक्ने सूचना आएपछि सुरक्षाका लागि कार्यालयमा राखिएको दाबी गरेका थिए।
यसरी हेर्दा घटनाको प्रारम्भिक चरणमा प्रहरीबाट ‘सुरक्षा थ्रेट’ भन्ने कारण सार्वजनिक भयो भने परिवारतर्फबाट आएको विवरणमा त्यसलाई ‘जेनजीबाट थ्रेट’ भनिएको थियो।
अहिले भने सरकारका प्रवक्ताले जेनजीबाट थ्रेट आएको कुरा नै अस्वीकार गर्दै अपरिचित समूहबाट धम्की आएको बताएका छन्।
यहीँबाट सरकारसँग एउटा स्वाभाविक प्रश्न उठ्छ – यदि प्रहरीबाट परिवारलाई जेनजीबाट थ्रेट भएको जानकारी दिइएको थिएन भने त्यो सूचना कहाँबाट आयो ?
‘पक्राउ होइन, सुरक्षा’ – प्रहरीको अर्को दाबी
घटनाको अर्को विवादित पक्ष जबरालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको हो कि सुरक्षाका लागि लगेको हो भन्ने हो।
सुरुमा जबरालाई महाराजगञ्जस्थित निवासबाट अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले पक्राउ गरेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। कान्तिपुरलगायतका सञ्चारमाध्यमले प्रहरी उच्च स्रोतलाई उद्धृत गर्दै उनलाई निवासबाटै पक्राउ गरिएको जनाएका थिए।
तर त्यसपछि प्रहरीले भने उनलाई पक्राउ नगरिएको दाबी गर्यो।
अपराध अनुसन्धान कार्यालयका एसएसपी सन्तोष खड्काले सुरक्षा थ्रेटका कारण जबरालाई कार्यालयमा ल्याइएको र सुरक्षा प्रबन्ध मिलाएपछि सुरक्षित स्थानमा पठाइएको बताएका छन्।
यसले घटनामा अर्को विरोधाभास देखाएको छ – निवासबाट राति प्रहरी टोली गएर व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिनु, प्रहरी कार्यालयमा करिब १२ घण्टा राख्नु र पछि परिवारको जिम्मा लगाउनु ‘पक्राउ’ थिएन भने त्यसको कानुनी तथा प्रशासनिक प्रकृति के थियो ?
प्रहरीले अदालतको पक्राउ पुर्जीसमेत नलिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
परिवारको सुरक्षा निवेदनमा पनि प्रश्न
सरकारका प्रवक्ता पोखरेलले जबराको परिवारकै आग्रहमा थप सुरक्षा माग गरिएको र त्यसपछि उनलाई सुरक्षित स्थानमा लगिएको बताएका छन्।
तर यस विषयमा पनि प्रहरीका फरक कार्यालयबाट फरक विवरण बाहिरिएको देखिन्छ।
जबराको सुरक्षासम्बन्धी निवेदन सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएपछि काठमाडौं उपत्यका प्रहरी कार्यालय र काठमाडौं जिल्ला प्रहरी परिसरले सुरुमा उक्त निवेदन आफूहरूकहाँ प्राप्त नभएको बताएका थिए। पछि प्रहरीबाट पत्र प्राप्त भएको भनाइसमेत आएको समाचार सार्वजनिक भएको छ।
अर्थात् घटना केवल ‘सुरक्षा थ्रेट थियो कि थिएन’ भन्नेमा सीमित छैन। थ्रेटको स्रोत, सुरक्षा मागसम्बन्धी निवेदन र जबरालाई प्रहरी कार्यालयमा लैजाने निर्णयबारे नै सार्वजनिक विवरणहरू एकआपसमा मेल खाइरहेका छैनन्।
सरकारको स्पष्टीकरणले झन् नयाँ प्रश्न थप्यो
सरकारले अहिले दिएको स्पष्टीकरणअनुसार जबरालाई जेनजीबाट कुनै खतरा थिएन। खतरा अपरिचित समूहबाट थियो।
तर यदि त्यही आधिकारिक अवस्था हो भने प्रारम्भिक चरणमा परिवारलाई जेनजीबाट खतरा भएको जानकारी किन पुगेको थियो भन्ने प्रश्नको जवाफ सरकारले दिनुपर्ने देखिन्छ।
अर्कोतर्फ, यदि प्रहरीसँग अपरिचित समूहबाट धम्की आएको भरपर्दो सूचना थियो भने त्यसको प्रकृति के थियो, धम्की कहिले आएको थियो, कसले पठाएको थियो र त्यसलाई प्रहरीले कसरी मूल्यांकन गर्यो भन्ने विवरण पनि सार्वजनिक गरिएको छैन।
सरकारले जबरालाई सुरक्षित स्थानमा लगिएको बताएको छ। तर सार्वजनिक विवरणअनुसार उनलाई पहिले राति घरबाट टेकु लगियो, करिब १२ घण्टा त्यहाँ राखियो र पछि सुरक्षित स्थानमा पठाइएको प्रहरीको भनाइ आयो।
त्यसैले अहिलेको मूल प्रश्न ‘जबरालाई सुरक्षा दिनुपर्थ्यो कि पर्दैनथ्यो’ होइन। प्रश्न सुरक्षा थ्रेटको वास्तविक स्रोत के थियो र त्यसबारे राज्यका निकायहरूले एउटै तथ्य किन प्रस्तुत गर्न सकेनन् भन्ने हो।
प्रहरी र सरकारको भनाइ एउटै हुनुपर्ने होइन र ?
सुरक्षा संवेदनशीलताको कारण सबै विवरण तत्काल सार्वजनिक गर्न नसकिने अवस्था हुन सक्छ। तर थ्रेटको स्रोतबारे सरकार र प्रहरीबाट फरक-फरक धारणा सार्वजनिक हुनु भने गम्भीर सूचना व्यवस्थापनको प्रश्न हो।
एकातिर परिवारले प्रहरीबाट ‘जेनजीबाट थ्रेट’ भनिएको जानकारी पाएको बताएको छ। अर्कोतिर प्रहरी अधिकारीले ‘सुरक्षा थ्रेट’ मात्र भनेका छन्। अहिले सरकारका प्रवक्ताले भने ‘जेनजीबाट होइन, अपरिचित समूहबाट’ भन्दै त्यसअघिको धारणालाई सच्याएका छन्।
यसले स्वाभाविक रूपमा अर्को प्रश्न जन्माउँछ – सरकारले यसअघि गलत सूचना दिएको थियो कि अहिले प्रहरीको भनाइ सच्याउँदैछ ?
पूर्वप्रधानन्यायाधीशजस्तो संवैधानिक पद सम्हालिसकेको व्यक्तिलाई मध्यरातमा घरबाट लैजाने र त्यसको कारणमा राज्यका निकायबीच नै फरक विवरण आउनुले घटनाप्रतिको सार्वजनिक विश्वासमा प्रश्न उठाएको छ।
त्यसैले अब सरकारले स्पष्ट रूपमा बताउनुपर्ने विषय तीन ओटा छन् – जबरालाई वास्तविक थ्रेट कसबाट थियो, त्यो थ्रेटबारे सूचना प्रहरीलाई कसरी प्राप्त भयो र उनलाई पक्राउ नगरी सुरक्षाका लागि लगिएको हो भने त्यसको स्पष्ट कानुनी तथा प्रशासनिक आधार के थियो ?
यी प्रश्नको एउटै र तथ्यमा आधारित जवाफ नआएसम्म चोलेन्द्र प्रकरणमा ‘जेनजी कि अपरिचित समूह ?’ भन्ने अन्योल कायमै रहने देखिन्छ।
