नेपाल पूर्वाधार 
काठमाडौं। गत भदौ १० गते भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीबाट रसुवा र नुवाकोटका जलविद्युत् तथा सौर्य विद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति पुगेको छ। बाढीबाट क्षतिग्रस्त ऊर्जा क्षेत्रको पुनरुत्थान तथा पुनर्निर्माणका लागि मात्रै ३ खर्ब ९० अर्ब ६२ करोड ३० लाख ४० हजार रुपैयाँ आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ।
राष्ट्रिय योजना आयोग र राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणसहितको संयुक्त प्राविधिक टोलीले तयार पारेको द्रुत क्षति तथा आवश्यकता आकलन (आरडीएनए) प्रतिवेदनले बाढीबाट रसुवा र नुवाकोटका १३ ओटा जलविद्युत् आयोजना तथा ५ ओटा सौर्य विद्युत् आयोजना प्रभावित भएको देखाएको हो।
प्रतिवेदनअनुसार प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाको कुल क्षमता ७८३ मेगावाट रहेको छ। त्यस्तै, २४ मेगावाट क्षमताका ५ ओटा सौर्य विद्युत् आयोजना पनि बाढीबाट प्रभावित भएका छन्।
ऊर्जा र ग्रिड प्रणालीमा ठूलो क्षति
बाढीबाट ऊर्जा क्षेत्रका विद्युत् उत्पादन संरचना, पहुँचमार्ग, प्रसारण प्रणाली तथा अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुगेको प्रतिवेदनले औँल्याएको छ।
क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माण, विद्युत् उत्पादन प्रणालीलाई पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउने तथा प्रसारण र ग्रिड प्रणालीको पुनरुत्थानका लागि ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने देखिएको हो।
ऊर्जा तथा ग्रिड प्रणालीको पुनरुत्थान र पुनर्निर्माणका लागि मात्रै ३ खर्ब ९० अर्ब ६२ करोड ३० लाख ४० हजार रुपैयाँ आवश्यक पर्ने आकलन गरिएको छ।
बाढीबाट ऊर्जा र सडक पूर्वाधारमा सबैभन्दा ठूलो क्षति पुगेको प्रतिवेदनले देखाएको छ।
यी आयोजना प्रभावित
आरडीएनए प्रतिवेदनअनुसार बाढीबाट २१६ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली-१, १११ मेगावाटको रसुवागढी, १२० मेगावाटको रसुवा-भोटेकोशी, २० मेगावाटको लाङटाङ खोला, २२ मेगावाटको चिलिमे, ५ मेगावाटको मैलुङ खोला र २४ मेगावाटको त्रिशूली जलविद्युत् केन्द्र प्रभावित भएका छन्।
त्यस्तै, १४.१ मेगावाटको देवीघाट जलविद्युत् केन्द्र, ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली-३ए, ३७ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली-३बी र १५.६ मेगावाटको मिडल त्रिशूली गंगालगायतका आयोजनामा पनि बाढीबाट क्षति पुगेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
सौर्य विद्युत्तर्फ २५ मेगावाट क्षमताको नुवाकोट सौर्य विद्युत् आयोजनासहित अन्य आयोजना पनि प्रभावित भएका छन्।
बाढीका कारण आयोजनाका बाँध, पावरहाउस, पहुँचमार्ग, प्रसारण लाइन, सबस्टेसनलगायतका संरचनामा क्षति पुगेको र कतिपय स्थानमा आयोजनासम्म पुग्ने बाटोसमेत अवरुद्ध भएको प्रतिवेदनले देखाएको छ।
९१७ कर्मचारी तथा श्रमिक अझै सम्पर्कविहीन
बाढीबाट भौतिक संरचनामा मात्रै नभई ऊर्जा आयोजनामा कार्यरत जनशक्तिमा समेत ठूलो असर परेको छ।
प्रतिवेदनअनुसार बाढीबाट प्रभावित आयोजनामा कार्यरत ९१७ जना कर्मचारी तथा श्रमिक अझै सम्पर्कविहीन छन्।
बाढी गएको करिब दुई साता पुग्न लाग्दासमेत ठूलो संख्यामा कर्मचारी तथा श्रमिक सम्पर्कमा नआएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
सम्पर्कविहीन कर्मचारी तथा श्रमिकको खोज तथा उद्धारका लागि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाल प्रहरी परिचालन भएका छन्।
त्यस्तै, विभिन्न देशका विज्ञ तथा प्राविधिकसँगै सम्बन्धित जलविद्युत् कम्पनीका प्राविधिक तथा विज्ञहरू पनि खोज तथा उद्धार कार्यमा संलग्न छन्।
पुनर्निर्माणमा ठूलो वित्तीय चुनौती
भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले नेपालको ऊर्जा उत्पादनका महत्वपूर्ण क्षेत्रमध्ये रसुवा र नुवाकोटमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
जलविद्युत् आयोजना निर्माण तथा सञ्चालनका लागि बनाइएका पहुँचमार्ग, प्रसारण लाइन र अन्य सहायक पूर्वाधारमा समेत क्षति पुगेकाले आयोजना पुनः सञ्चालनमा ल्याउन उत्पादन संरचना मात्रै पुनर्निर्माण गरेर नपुग्ने देखिएको छ।
आरडीएनए प्रतिवेदनले ऊर्जा तथा ग्रिड प्रणालीको पुनरुत्थानका लागि अनुमान गरेको ३ खर्ब ९० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको लागतले बाढीबाट ऊर्जा क्षेत्रमा पुगेको क्षतिको गम्भीरता देखाएको छ।
अब प्रभावित आयोजनाका संरचना पुनर्निर्माण, प्रसारण तथा ग्रिड प्रणालीको पुनर्स्थापना र सम्पर्कविहीन कर्मचारी तथा श्रमिकको खोज तथा उद्धारलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाउनुपर्ने देखिएको छ।
