Nepal Purbadhar

बुधबार, अशोज १२, २०७९
Wednesday, September 28, 2022

बुधबार, अशोज १२, २०७९
Wednesday, September 28, 2022
बजेट पारदर्शितामा नेपाल १२ स्थान तल झर्यो, नागरिक सहभागितामा भने दक्षिण एशियामै उत्कृष्ट अवस्था ठिक नभएका २५ सवारी साधन ट्राफिक प्रहरीको कारवाहीमा, १४ नियन्त्रणमा कोषले हिमाल दोलखा हाइड्रोपावरको हकप्रद शेयरको प्रत्याभुति गर्ने हरित हाइड्रोजनमा लगानी भित्र्याउन ‘नेपाल ग्रीन हाइड्रोजन समीट’ गर्दैछाैंः घले पश्चिम सेती अध्ययन अनुमतिपत्रका लागि भारतीय कम्पनीको आवेदन निजी क्षेत्रलाई विद्युत व्यापारको अनुमति दिन अध्यादेश (यस्ता छन् विद्युत व्यापारका प्रावधानहरु) कोटेश्वर–सूर्यविनायक सडकमा प्राधिकरणले जोड्यो स्मार्ट बत्ती, झिलिमिली बन्यो सडक २ अर्ब बढी लगानीमा भरतपुर महानगरकाे ढल व्यवस्थापन गरिने

‘उदयपुरले दैनिक ६ हजार मेट्रिकटन क्षमताकाे नयाँ उद्याेग स्थापना गर्न काम गरिरहेकाे छ ’


काठमाडाैं । सरकारको स्वामित्त्वमा रहेको उदयपुर सिमेन्ट उद्योग २०४४ सालदेखि सञ्चालनमा छ । यो उद्योगले गैंडा छाप सिमेन्ट उत्पादन गर्दै आइरहेको छ । विविध कारणले यो सिमेन्ट उद्योग नियमित सञ्चालनमा बाधा ब्यवधानहरू आउने गरेका छन् । केही दिन अघि पनि माग अनुसारको विद्युत आपूर्ति व्यवस्थापन हुन नसक्दा उद्योगको उत्पादन बन्द हुन पुग्यो । यो समस्या समाधान भई अहिले उद्योग सञ्चालनमा आइसकेको छ । उद्योगको नेतृत्वमा गोपीकृष्ण न्यौपाने छन् । चौधरी ग्रुपमा २४ वर्ष सेवा गरेर अवकास भएका उनी उद्योगको कार्यकारी प्रमुखको जिम्मेवारी लिन आइपुगेका हुन् । एमबिए तथा एलएलएमसम्मको औपचारिक शिक्षा हासिल गरेका उनी २०७७ माघ १ गतेदेखि यो जिम्मेवारीमा रहेर काम गरिरहेका छन् । हिकोला कलर ल्याबको लेखापाल (एकाउन्टेन) बाट थालनी गरेर चौधरी ग्रुपबाट जागिरे जीवनको अन्त्य गरेका उनी १० जना प्रतिश्पर्धीलाई पछि पार्दै उद्योगको नेतृत्व लिन आइपुगेका हुन् । बेला–बेला बन्द भइरहने उद्योगको वर्तमान अवस्था,बजार व्यस्थापन, अवसर र चुनौती तथा भावी योजनाबारे नेपाल पूर्वाधार डटकमका धना ढकाल भीम गौतमले न्यौपानेसँग गरेको कुराकानीको संक्षिप्त सार :

तपाईं महाप्रबन्धकको जिम्मेवारी सम्हाल्न आइपुग्दा पुग्दा उदयपुर सिमेन्ट उद्योग कुन अवस्थामा थियो ?

म उदयपुर सिमेन्ट उद्योगको नेतृत्व लिन आइपुग्दा यो उद्योगको रूपमा नै थिएन । उद्योग सञ्चालनका लागि भौतिक संरचना, आवश्यक कच्चा पदार्थ र सुशासन गरी ३ वटा कुराको आवश्यकता पर्दछ । म यहाँ आइपुग्दा यी ३ वटै कुराको अवस्था राम्रो थिएन । भौतिक संरचनाको कुरा गर्दा उद्योग अत्यन्तै जीर्ण अवस्थामा रहेको मैले पाएं । २९ वर्षअघिबाट सञ्चालन भएको उद्योग राम्रोसँग मर्मत सम्भार हुन सकेको थिएन । कच्चा पदार्थको कुरा गर्नुपर्दा कोइला थिएन । टेण्डर प्रक्रियामा जानुपर्ने भएकाले त्यति नै बेला तुरुन्तै किन्न सक्ने अवस्था पनि थिएन ।

जिप्सन, आइरन पनि कम भएको अवस्था थियो । तेस्रो मुलुकबाट आयात गर्नुपर्ने इटा शुन्य अवस्थामै थियो । उद्योग यी र यस्तै समस्याले ग्रस्त थियो । सुशासनको कुरा गर्ने हो भने २०४४ सालमा स्थापना भएको उद्योगको एउटा साधारणसभाको कपी पनि कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यलयमा पेश गरिएको रहेनछ । १४ वर्षको साधारणसभा हुज बाँकी रहेको अवस्था रहेछ । आर्थिक हिसाबले कुरा गर्ने हो भने ६५ देखि ७० करोड रुपैयाँको दायित्त्व मेरो जिम्मेवारीमा एकै पटक आइलागेको थियो । यस्तो अवस्थामा म उद्योगको जिम्मेवारी सम्हाल्न आइपुगेको थिएं ।

विभिन्न कारणले यो उद्योग चल्न सक्ने अवस्था छैन भन्नेबारेमा मैले लामो समयदेखि सुन्दै आइरहेको थिएं । उद्योग चल्दैन । अब बन्द हुन्छ भन्ने मनस्थितीमा यहाँ कार्यरत कर्मचारी पनि पुगिसक्नु भएको रहेछ । कर्मचारी अब झोला बोकेर उद्योग मन्त्रालयमा उपदान तथा औषधि उपचारको पैसा माग्न जाने हो भन्नेमा पुगेको मैले पाएं । सबै कर्मचारी चिन्तित पनि देखिन्थे । जो आए पनि उद्योग चलाउन सक्दैनन् भन्ने सोच उनीहरूको देखिन्थ्यो । हाजिर भएको दिनबाटै मैले उद्योग सञ्चालनमा ल्याउने कुरालाई नै मुख्य प्राथमिकतामा राखेर कार्यभार सम्हालेको थिएं ।

उद्योगको नेतृत्वमा आइसकेपछि देखिने गरी के के काम गर्नुभयो ?

म नेतृत्वमा आएपछि कच्चा पदार्थको व्यवस्थापन गरेर उद्योग सञ्चालनमा ल्याएं । क्लिङ्करलाई पेलेर पैसामा रुपान्तरण गर्नतर्फ लागियो । कर्मचारीहरूको ६ महिनादेखिको संचयकोष काटिएको थिएन । भ्याट, अन्तशुल्क सबै बाँकी थियो । म २०७७ साल माघमा गएको त्यहाँ, त्योभन्दा अघि कात्तिकदेखिको ओभर टाइम (ओटी) तलब कर्मचारीले नपाएको अवस्था थियो । त्यसको सम्पूर्ण व्यवस्थापन मैले नै गरें । उद्योग सञ्चालनका लागि कति कर्मचारी आवश्यक हो त ? भन्ने हेरेर अर्गनाइजेशन एन्ड मेनपावर (ओ एन्ड एम) सर्वेक्षण गराएं ।

पहिला ७ सय ८२ जनाको दरबन्दी देखाइएकोमा त्यसलाई ५ सय ३० जनामा घटाएर उद्योग चलाउन सकिने सर्वेक्षणले देखायो । सोही अनुसार अहिले साढे ४ सय जना कर्मचारी उद्योगमा प्रत्यक्षरूपमा कार्यरत छन् । विगत १४ वर्षदेखि उद्योगको कुनै साधारणसभा हुन सकेको थिएन । उद्याेगकाे १४ वर्षको साधारणसभा एकै पटक गराएं । त्यस यता ३४औं साधारणसभा गत जेठ ३० गते सम्पन्न भएको छ । अब नियमितरूपमा हरेक वर्ष साधारणसभा गर्न सक्ने अवस्थामा उद्योगलाई पुर्याएको छु । यसलाई पनि मैले उपलब्धी नै ठानेको छु ।

लोडसेडिङको समयमा गाउँमा विद्युत कटौती हुने तर, उद्योगमा विद्युत आपूर्ति हुने कारणले गाउँलेको गुनासो आयो । उद्योगको फिडरको लाइन गाउँमा पनि दिनुपर्यो भन्ने माग स्थानीयबाट आयो । स्थानीयको प्रस्ताव अनुसार नै उद्योगले आफ्नो फिडरको विद्युत लाइन दियो । स्थानीयले खपत गरेको विद्युतको मात्रै महसुल तिर्ने गर्दथे । तर, स्थानीयले उपयोग गरेको विद्युतको डिमाण्ड शुल्क भने उद्योगले नै तिर्नुपर्ने बाध्यता थियो । लोडसेडिङ हुँदाको समयसम्म त डिमाण्ड शुल्क तिर्नु ठिकै पनि थियो । लोडसेडिङ अन्त्यपछि पनि मासिक ५ लाखसम्मको स्थानीयले खपत गरेको विद्युतको डिमाण्ड शुल्कको भार उद्योगलाई पर्दै आइरहेको थियो । यो न्यायोचित थिएन । म नेतृत्व लिएर उद्योगमा पुगेसँगै स्थानीयसँगको छलफल र परामर्शपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी, नेपाल विद्युत प्राधिकरणका वितरण केन्द्र प्रमुख, स्थानीय प्रहरी प्रशासनसँग कुरा गरेर यसलाई टुंगो लगाउन सफल भएं । यसअघि धेरै जना महाप्रबन्धकहरूले प्रयास गर्दा पनि स्थानीयलाई दिएको फिडरको लाइन छुटाउन सफल हुन सक्नु भएको रहेनछ । मैले २ दिनको प्रयासबाट यो विषय टुङ्ग्याउन सफल भएं ।

उद्योग वरफर धुलो धुवाँ उड्ने ठूलो समस्या थियो । यो धुलो धुवाँले सबैभन्दा पहिले असर गर्ने भनेको हाम्रा कर्मचारी साथीहरूलाई हो । दोस्रोमा भनेको उद्योग परिसरमै क्वाटरमा बस्ने कर्मचारी हुन् । त्यसपछि स्थानीयबासीको स्वास्थ्यमा प्रतिकुल असर पर्न जान्छ । यो कुरालाई मध्यनजर गरी वातावरण सन्तुलन राख्नको लागि चलाइने इन्भारोमेन्टल प्रोटक्सन (इपि) को ३ वटा चेम्बर मध्ये एउटा मात्रै सञ्चालनमा थियो । मैले दोस्रो इपि पनि मर्मत गरेर सञ्चालनमा ल्याएं । अहिले धुलो धुवाँको समस्या समाधान भएको छ । इपीको मर्मतपछि धुवाँ पनि चिम्नीबाट बाहेक अरु ठाउँबाट जाँदैन । यसले वरपरको वातावरणलाई स्वच्छ राख्न मद्दत पुगेको छ । स्थानीयबासीबाट पनि वातावरण प्रदुषित भयो भनेर गुनासो आएको छैन । इपिको तेस्रो चेम्बर पनि मर्मत गर्ने तयारी भइरहेको छ ।

सुशासनको कुरा गर्नुपर्दा एक जना महाप्रबन्धक र अर्को एक जना कर्मचारी मिल्दा खरिद प्रक्रिया, एक जना विभागिय प्रमुख र महाप्रबन्धक मिल्दा जाँच पास हुने प्रावधान रहेछ । मैले यो प्रक्रियाको अन्त्य गरें । अहिले सबै नियमानुसार मात्रै खरिद तथा जाँचपासको काम हुन्छ । नियम मिचेर कुनै काम हुँदैन । खरिद प्रक्रिया र जाँचपासको काम गर्दा सबैको हस्ताक्षर अनिवार्य गर्ने परम्पराको थालनी गरिएको छ । यसले सुशासन कायम गर्न मद्दत गरेको छ । अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा भनेकाे, कर्मचारीको काम गर्ने पुरानो शैलीलाई परिवर्तन गरेर सही स्थानमा सही व्यक्तिलाई जिम्मेवारी तोकिदिएको छु । मैले सबै कर्मचारी साथीलाई राजनितिमा मात्रै केन्द्रित नभई अवकास हुनु अगाडि उद्योगमा राम्रो योगदान गर्न आग्रह गरें ।

कर्मचारी ट्रेड युनियससँग पनि बैठक राखेर यो विषयमा कुरा उठाएं । मैले उद्योग भित्र हैन, उद्योगको गेट बाहिर राजनिति छोडेर भित्र रहुन्जेल काम गर्न कर्मचारीलाई निर्देशन दिएको छु । उनीहरूबाट पनि साथ र सहयोग मिलेको छ र उद्योग चलिरहेको छ । उद्योगले कर्मचारीलाई दिनुपर्ने तलब सुविधा महिनाको १, २ गतेभित्र नै दिने गरेका छौं । ओभर टाइम पैसा महिनाको १२ गतेभित्र दिइसक्छौं । यसको तालिका नै बनाइदिएको छु मैले ।

संचयकोषको भुक्तानी नियमित भइसकेको छ । औषधी उपचारको उपदानको लाइनमा म जाँदा १९ जना जति पालो कुरिरहेका थिए । उनीहरू सबैको औषधी उपचारको रकम भुक्तानी गरेर अहिले यसलाई पनि नियमित गरिसकेको छु । एकातिर हामी कर्मचारीको सेवा सुविधा राम्रो बनाउनतर्फ काम गरिरहेका छौं भने उद्योगलाई पनि नियमित सञ्चालन गर्ने वातावरण बनाउन काम गरिरहेका छौं । अहिलेसम्म भए/गरेका कामको मुल्याङ्कन गर्ने हो भने अवस्था सहज हुँदै गएको छ भन्ने लाग्छ ।

अहिले उद्योग कुन अवस्थामा छ ?

उद्योग अहिले राम्रै अवस्थामा चलिरहेको छ । २ सय मेट्रिकटन सिमेन्ट उत्पादन भइरहेकोमा विस्तारै हामी ४ सय मेट्रिकटन उत्पादन गर्ने चरणसम्म पुग्दैछौं । अहिले वार्षिक २४ लाख बोरा उत्पादनको लक्ष्य लिएर काम गरिरहेका छौं । अहिले वार्षिक करिब २१ लाख बोलासम्म पुगिसकेको छ । अहिले मासिक लक्ष्य निर्धारण गरी वार्षिक लक्ष्य भेट्टाउने गरी काम गरिरहेका छौं । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ सम्म उद्योगलाई ३० करोड रुपैयाँ घाटा थियो । अहिले त्यो घाटा परिपूर्ति भई उद्योग नाफा आर्जन गर्ने अवस्थामा पुगेको छ । नाफा बढाउन उद्योगको उत्पादन क्षमता बढाउँदै लैजानु पर्ने चुनौती छ । मैले यतातर्फ ध्यान दिइरहेको छु ।

उद्योगको उत्पादन क्षमता बढाउन र आर्थिकरूपमा नाफा मुखी बनाउन के छ त भनेर अध्ययन गर्दा हामीसँग खानी छ भन्ने कुरा आयो । जापानले उद्योग स्थापना हुनु अगाडि अध्ययन गर्दा ७ करोड ३५ लाख मेट्रिकटन चुनढुंगा खानीबाट निकाल्न सकिने देखिएको थियो । हामीले २९ वर्षमा कति खपत गर्यों भन्दा यसको करिब १२ प्रतिशत जति चुनढुंगा मात्रै उत्खनन गरेको देखिन्छ । अरु त्यसै बाँकी छ । चुनढुंगा खानी उद्योगबाट २७ किलोमिटर ५ वर्ग किलोमिटर फैलिएको छ । खानी १ सय ९ मिटर गहिरो छ । एउटा मात्रै चट्टान हो ।

उद्योगमा उपयोग हुने ९८.५ प्रतिशत कच्चा पदार्थ सबै स्वदेशी छ । १.५ प्रतिशत कच्चा पदार्थ मात्रै आयातित हुन्छ । सिमेन्ट उत्पादन गर्दा ८५ प्रतिशत चुनढुंगा, साढे १३ प्रतिशत रातोमाटो र १.५ प्रतिशत आइरनको धुलोलाई मिलाएर पिसिन्छ । अर्को चरणमा कोइला र रोलरमा पेलिएको धुलोलाई मिलाएर १५ सय डिग्री सेल्सियसमा पकाइन्छ । त्यसलाई तरल पदार्थ बनाएर फेरि ठोसमा परिणत गरिन्छ र त्यो क्लिङ्कर बन्छ । त्यहाँसम्म प्रोसेसिङ गरेर आएको चिज क्लिङकर हो । यो सिमेन्टको जात हो । यो प्रकारको सिमेन्ट भौतिक पूर्वाधारको ढलानमा उपयोग गर्दा तुरुन्तै सेटिङ हुन्छ । तुरुन्दै सेटिङ हुनु पनि राम्रो नभएको हुँदा सेटिङ मिलाउनका लागि जिप्सम प्रयोग गरिन्छ । त्यसलाई फेरि ग्रान्डिङ गरेर सिमेन्ट निकालिन्छ ।

हाम्रो उद्योगले उत्पादन गर्ने गैंडा छाप सिमेन्टको विशेषता भनेका जहाँ हामी पूर्वाधारको ढलान गर्दैछौं,त्यसका लागि यो सिमेन्ट सबैभन्दा उत्कृष्ट छ । फलामसँग जोडिएर बस्न सक्ने गुणस्तर यो सिमेन्टको रहेको छ । त्यसकारण पनि ढलानका लागि अधिकतम यो सिमेन्टको उपयोग भइरहेको हुन्छ । म आएदेखि एक पटक पनि बजारमा सिमेन्टको आपूर्ति रोखिएको छैन ।

उद्योगको बास्तविकता अवस्थाकाे कुरा गर्नुपर्दा अहिले पनि क्षमता अनुसार सिमेन्ट उत्पादन गर्न सकिरहेको छैन । यसो हुनुको कारण मेसिनहरू अत्यन्तै जीर्ण अवस्थामा पुगिसकेको र नियमित मर्मत सम्भार हुन नसकेको देखियो । उद्योगले दैनिक ८ सय मेट्रिकटन सिमेन्ट उत्पादन गर्नुपर्नेमा अहिले २ सय मेट्रिकटन मात्रै उत्पादन भइरहेको छ । १६ हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन हुनुपर्नेमा ४ हजार बोरा मात्रै उत्पादन गरिरहेको छ । यो कूल क्षमताको ३० प्रतिशत हाराहारीमा मात्रै हो । अब उद्योगलाई पूर्ण क्षमतामा चल्न सक्ने कसरी बनाउन सकिन्छ भन्नेमा अहिले मेरो ध्यान केन्द्रित छ ।

यो जापान सरकारको अनुदान सहयोगमा बनेको उद्योग हो । यो उद्योग स्थापना हुँदा जापानले पछि क्षमता विस्तार गर्ने उद्देश्यले होला ८ सय मेट्रिकटनको स्थानमा ११ सय मेट्रिकटनसम्मका मेसिनहरू राखिदिएको छ । त्यसकारण ती सहित केही मेसिनहरू प्रतिस्थापन गर्दा हामी ११ सय मेट्रिकटन उत्पादन गर्न सक्ने अवस्थामा सजिलै पुग्न सक्छौं । यसबारेमा मैले अध्ययन गराइसकेको छु । अध्ययनको रिर्पोट पनि आइसकेको छ । मैले उद्योग पूर्ण क्षमतामा चलाउने र ११ सय मेट्रिकटनसम्म उत्पादन पुर्याउने लक्ष्यलाई अल्पकालिन र दीर्घकालिन योजनामा राखेको छु ।अल्पकालिन योजनामा ८ सय मेट्रिकटन उत्पादन क्षमता पुर्याउन देखिएका समस्याको पहिचान गरी त्यसको समाधान गर्न उपकरणहरू फेर्ने योजना छ ।

उद्योग कहिले बन्द हुने, कहिले खुल्ने कारणले नियमित सिमेन्ट उत्पादन हुन नसक्दा त्यसले बजारमा कस्तो असर पारेको छ ?

उद्योग खुल्ने बन्द हुने क्रम पहिलेदेखि नै थियो । तर, म उद्योगको नेतृत्वमा आएपछि उद्योग नियमित चलिरहेको छ । यो बिचमा बन्द भएको भए वार्षिक २१ लाख बोरा सिमेन्ट बेच्ने अवस्था पनि आउने नै थिएन । पहिला कोइला लिएर आउनेलाई त्यसको रकम भुक्तानी दिनुको सट्टामा सिमेन्ट दिएर पठाइदिने नराम्रो चलन चलाइएको रहेछ । कोइला लिएर आउनेले सिमेन्ट लिएर जाने र बजारमा मन लाग्दी मूल्यमा बिक्री गरिदिनाले त्यसले बजार मूल्यलाई प्रभाव पारिरहेको थियो । यही कारण अधिकृत बिक्रेताहरू पनि निश्किृय भएर बसेका रहेछन् । म गएपछि १५० अधिकृत बिक्रेता प्रदेश–१, मधेश प्रदेश र बागमती प्रदेशमा अहिले सक्रिय भएका छन् । हाम्रो सिमेन्ट यी ३ प्रदेशमा मात्र नभई सुदूरपश्चिम प्रदेशको धनगढीसम्म पनि पुग्ने गरेको छ ।

गैंडा सिमेन्टका लागि बजारको कुनै समस्या छैन । हामीसँग त्यति राम्रो चुनढुंगा छ । त्यसकारण अबको मेरो दीर्घकालिन योजना भनेको खानीमा भएको चुनढुंगालाई ३० वर्षमा उत्खनन गरेर उपयोगमा ल्याइसक्ने योजना बनाएको छु । त्यसका लागि अर्को एउटा उद्योगको परिकल्पना गरिएको छ । यो उद्योगलाई २ वटा मोडालिटीमा निर्माण गर्न सकिन्छ । एउटा मोडालिटी भनेको सरकारले लगानी गरेर उद्योग स्थापना गर्न सक्छ । अर्को मोडल भनेको उदयपुर जिल्लाबासी, उद्योगमा कार्यरत उदयपुरका कर्मचारी, प्रदेश सरकार, उदयपुरका पालिकाहरूलाई तथा देशभरका सर्वसाधारणलाई उद्योगको सेयर स्वामित्व दिएर निर्माण गर्न सकिने रहेको छ । यो मोडालिटीमा निजी क्षेत्रलाई पनि लगानीका लागि आह्वान गर्न सकिन्छ । यति गर्न सकेको अवस्थामा वार्षिक ४ अर्ब रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्न सकिन्छ ।

नयाँ उद्योग स्थापना गर्ने सम्बन्धमा प्रारम्भिक अध्ययन गरी सञ्चालक समितिमार्फत यो प्रस्ताव पारित गराइसकिएको छ । त्यसकारण अब मर्मत सम्भार, क्षमता विस्तार र नयाँ उद्योग स्थापनाको अवधारणा अनुसार काम गरिरहेको छु । जिल्लाको त्रियुगा नगरपालिकाको नगरसभाले सिमेन्ट उद्योगको स्वामित्व लिने प्रस्ताव पास गरेर प्रदेश र संघीय सरकारका सम्बन्धित मन्त्रालयमा अनुरोध गर्ने निर्णय गरिसकेको छ ।

स्थापना गर्ने याेजनामा रहेकाे उद्योग कति क्षमताको हुनेछ ?

हामीले परिकल्पना गरेको उद्योग अहिलेको भन्दा ठूलो हो । यो उद्योगले दैनिक ६ हजार मेट्रिकटन सिमेन्ट उत्पादन गर्नेछ । यो उत्पादनका लागि हामीले ४ प्रकारको बजार देखेका छौं । अहिले नेपालमा सञ्चालित ६१ वटा उद्योगमध्ये १४ वटा उद्योगको आफ्नो खानी छैन । यी उद्योगले क्लिङकर खरिद गर्नुपर्ने बाध्यता छ । हाम्रो क्लिङकर गुणस्तरीय भएको हुँदा यी उद्योगको प्राथमिकतामा हाम्रो क्लिङकर नै पर्न जान्छ । हाम्रो जस्तो गुणस्तरीय क्लिङकर छोडेर अन्यत्रको खरिद गर्ने भन्ने प्रश्न नै आउँदैन । यी उद्योगहरू हामीले उत्पादन गर्ने क्लिङकरका पहिलो ग्राहक हुनेछन् ।

दोस्रा श्रेणीका ग्राहक भनेको जसको एमजिओ बढी छ, यस्ता उद्योगले एमजिओको मात्राको सन्तुलन मिलाउनका लागि क्लिङकर मिसाउँछन् । त्यसका लागि हाम्रो क्लिङकर औषधि जस्तो हुनेछ । ल्किङ्कर मिसाएर सिमेन्ट बनाउँदा मुलुकलाई नै फाइदा हुन्छ । हामी अहिले ओपिसी सिमेन्ट मात्रै उत्पादन गरिरहेका छौं । ओपिसी भनेको जिप्सन मात्रै अलिकति मिसाएर तयार गरेको सिमेन्ट हो । पिपिसी भनेको जिप्सन जस्तै अरु चिजहरू मिसाएर तयार गरिन्छ । मिसाउने चिज पनि आयात गर्नुपर्छ । यस्तो चिज मिसाएको सिमेन्ट ठूला पूर्वाधार आयोजनाको भूमिगत कामका लागि उपयोग गरिन्छ । हामीले प्रदेश–१ र मधेश प्रदेशको माग मात्र पूर्ति गर्न सक्यौं भने होङ्सी भन्दा पनि सस्तो दरमा दिन सक्छौं । २ प्रदेशमा मात्र आपूर्ति गर्दा हाम्रो ढुवानी खर्च कम हुने हुँदा सस्तो मूल्यमा दिन सकिन्छ । पूर्वमा अहिले सौर्य र मारुती सिमेन्ट आएका छन् । यी उद्योगको आफ्नै बजार छ । मारुतीले हामीसँगै क्लिङकर खरिद गर्छ । अरुले पनि हामीसँग खरिद गर्न सक्छन् ।

तेस्रो विकल्प भनेको सरकारी उद्योगहरूले पनि क्षमता विस्तार गरेर यहाँ उत्पादन भएको सिमेन्ट निकासी गर्न सक्ने अवस्थामा पुगेका छन् भने सरकारले सहयोग गर्ने घोषणा बजेटमा पनि आएको छ । त्यसकारण हाम्रो उद्योगको उत्पादन भारतको बिहार र उत्तर प्रदेश राज्यमा निकासी गरेर बजार विस्तार गर्न सकिने सम्भावना त्यहाँ देखिन्छ । यी प्रदेशमा ठूला सिमेन्ट उद्योग नभएकाले नेपाली सिमेन्ट निकासी गर्न सकिने सम्भावना छ । चुनढुंगा खानी नजिकै नभएको हुँदा यी प्रदेशले नेपालबाट क्लिङकर लगेर सिमेन्ट उद्योग चलाउन सक्दछन् ।

हाम्रो क्लिङकर यी प्रदेशमा निकासी गर्ने वातावरण बन्यो भने अहिलेको व्यापार घाटालाई न्युनिकरण गर्न धेरै ठूलो मद्दत पुग्छ । अरबौं रुपैयाँको क्लिङकर निर्यात गर्न सकिन्छ । हाम्रा लागि यो ठूलो अवसर पनि हुनेछ । यस्ता कुरामा राज्यले ध्यान दिनुपर्छ । राजश्वको स्रोत पनि बढ्ने, रोजगारीको स्रोत पनि बढ्ने, स्वरोजगारको स्रोत पनि बढ्ने, आर्थिक गतिविधि बढ्ने हुन्छ र देश समृद्ध बन्छ । त्यसकारण यस प्रकारका उद्योग सञ्चालनमा ध्यान पुर्याउनु पर्छ । उदयपुर सिमेन्ट उद्योगलाई पनि यसरी नै लैजान मैले सम्बन्धित सबै सरोकारवालालाई भनिरहेको छु ।

निजी सिमेन्ट उद्योगहरू नाफामा चलिरहेका छन् भन्ने सुन्नमा आउँछ । तर, उदयपुर सिमेन्ट अधिकांश समय बन्द छ भन्ने सुन्नमा आउँछ । यो उद्योगलाई नियमित चलाउन समस्या कहाँ छ ?

मेसिनको अहिलेको अवस्था, उद्योगमा काम गर्ने कर्मचारी तथा कामदारको अवस्था र व्यवस्थापनको अवस्थाको ‘ल्याक अप’ का कारणले यो उद्योगमा सधैं जसो समस्या आइरहने कारण मैले देखेको छु । त्यस मध्ये नियमित चलिरहेको उद्योग झ्याप्प बन्द भयो भने त्यसले २ वटा कुरामा ठूलो क्षति गर्छ । एउटा भनेको कर्मचारी र कामदारलाई तलब भन्दा नियमित दिइरहनु पर्यो । दोस्रो भनेको उद्योग लामो समय बन्द हुँदा त्यसको मर्मत खर्च पनि उत्तिकै बढेर जान्छ । उत्पादन कम भएपछि बिक्री कम हुने भयो , यसरी सबैतर्फबाट उद्योग तहस–नहस हुने अवस्था आउँछ । अहिले हाम्रो मुख्य चुनौती भनेको नै उत्पादनलाई निरन्तरता दिनु रहेको छ । उत्पादनलाई निरन्तरता दिनका लागि मिल र मेसिनको अवस्था सही हुनु पर्छ । मिल र मेसिन ठिक गर्नका लागि र भविश्यमा उद्योगको उत्पादन बढाउनका लागि नै हामी अहिले काम गरिरहेका छौं । म आए यता सुशासन कायम भएपछि अहिले उद्योग राम्रारी चलिरहेको छ । अब पनि बेला–बेलामा मेसिन र मिलको मर्मत गर्न सकियो भने उद्योग निरन्तर चल्नेछ ।

१ वर्ष अघिसम्म साढे ५ अर्ब हाराहारीमा उद्योगको सञ्चित नोक्सानी थियो । हामीले गत वर्ष उद्योगको सम्पत्तिको मूल्याङकन गरायौं । सबै सम्पत्तिको मूल्याङ्कन गर्दा ६ अर्ब बढी देखियो । अहिल उद्योगको नाममा ५६ करोड हाराहारीमा रिर्जभ छ । अब हामीले यो उद्योगबाट नाफा कमाउनु पर्छ । वार्षिक २० लाख बोरा सिमेन्ट उत्पादन गरी बिक्री वितरण गर्न सकिएको खण्डमा प्रति बोरा १० रुपैयाँ इन्सेन्टिभ राखिएको छ । यसले कर्मचारी तथा कामदारलाई प्रोत्साहन गर्छ । अहिलेसम्म हामीले उद्योगको उत्पादनलाई सञ्चार माध्यम तथा सामाजिक सञ्जालनमा ब्रान्डिङ गर्न भने सकेका छैनौं । सञ्चार माध्यमबाट सधैं सहयोग भएको छ ।

त्रियुगा नगरपालिकाका ४, ५, ६, ७, ८ , १२, १६ नम्बर वडा उद्योग प्रभावित क्षेत्रमा पर्छन् । यो क्षेत्रको विकासका लागि उद्योगले नगरपालिकाका लागि प्रति बोरा २ रुपैयाँका दरले रकम जम्मा गरेर दिन्छ । नगरपालिकाले यो रकम प्रभावित क्षेत्रका वडाहरूको विकासमा खर्च गर्न सुरु गरेको छ ।
सिमेन्ट उत्पादनमा देश आत्मनिर्भर हुँदै गएको भनिन्छ । ठूला पूर्वाधार आयोजनाहरूमा स्वदेशी सिमेन्टको उपयोग बढाउन आन्तरिक बजार विस्तार गर्न के के गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ?

उदयपुर सिमेन्ट उद्योग सरकारको हो । यस अर्थमा हामी सरकार हौं । सरकारको प्रतिनिधि भएर यो उद्योगमा हामी काम गरिरहेका छौं । त्यसकारण हामीले सिमेन्टको दर रेट हेरेर बिक्री वितरण गर्नुपर्छ । हाम्रो सिमेन्टको गुणस्तर राम्रो हुने हुँदा त्यही अनुसारको दर निर्धारण गर्नुपर्ने हुन्छ । सिमेन्टको बजार भाउ देर्हा सबैभन्दा पहिला गैंडा सिमेन्टको दर कति छ भनेर हेरिन्छ । त्यसपछि मात्रै अरुको दरको कुरा आउँछ । गैंडा सिमेन्टको दर हेरेर नै अरु उद्योगले पनि लागतको मूल्याङ्कन गरेर बजार मूल्य निर्धारण गर्छन् । ताकि गैंडाको भन्दा माथि नहोस् । गैंडाको उत्पादन लागत नै महंगो छ । निजी उद्योगको तुलनामा कर्मचारी महंगा छन् । काम गर्नेहरूको संख्या पनि निजीको तुलनामा धेरै छ । त्यसले पनि हाम्रो उद्योगको खर्च बढी छ । निजीका नयाँ नयाँ उद्योग छन् , मर्मत खर्च कम आउँछ । हाम्रो उद्योगका मेसिन पुराना र जीर्ण छन् । नियमित मर्मत पनि हुन सकेको छैन । प्रविधि पनि नयाँ छ । हाम्रो पद्धति पुरानो छ । तर, पनि हामीले अहिले सिमेन्टको मूल्य बढाएका छैनौं ।

यहाँको उद्योग कहिलेसम्ममा सिमेन्ट निर्यात गर्ने चरणमा पुग्दैछ ?

मेरो एक्लैको प्रयास तथा मेरो सञ्चालक समितिले मात्रै चाहेर आजको भोलि सिमेन्ट निर्यात गर्ने अवस्थामा पुग्छ सकिँदैन । यो पूर्ण सरकारी स्वामित्वको उद्योग हो । उद्योगको अवस्था सुधार गर्न नीतिगत तहमा आउने मन्त्रीहरू र प्रधानमन्त्रीसम्म नै सकारात्मक भएको पाएको छु । उद्योगलाई सिमेन्ट निर्यात गर्न सक्ने बनाउने चाहाना त सबैलाई छ । अब यो उद्योग सरकारको प्राथमिकतामा कति पर्छ ? त्यसले निर्धारण गर्नेछ उद्योगको भविश्य । हामी उद्योगको क्षमता बढाउने कार्यमा निरन्तर लागिरहेका छौं । मलाई लाग्छ आउने १ वर्षभित्रमा ठूलो उद्योग स्थापना गर्न खाका बनाउने, सेयर स्वामित्व निर्धारण गर्ने कार्य हुन्छ । पिपिपि मोडलमा जाने कुरा अथवा सरकारले बनाउने कुराको मोडालिटी तयार हुन्छ ।

उद्योगको पुँजी बढाउने भन्ने कुरा आएको छ । कसरी बढाउँदै हुनुहुन्छ ?

हाम्रो उद्योगको पुँजी बढाएर १० अर्ब बनाउन स्वीकृति मिलिसकेको छ । अहिले हाम्रो सेयर पुँजी ४ अर्ब निर्धारण भएको छ । जसमा ३ अर्ब ऋणमा राखिएको छ । हुन त यो उद्योग जापान सरकारको अनुदान सहयोगमा निर्माण भएको हो । तर, उद्योगले पनि तिरोस् भनेर ऋण र सेयरकोरूपमा राखिदिएको रहेछ । त्यसलाई एउटै ठाउँमा ल्याउनु पर्यो भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका छौं । यो प्रक्रिया पूरा भयो उद्योगको पुँजी ७ अर्ब रुपैयाँ बराबरको हुन्छ । हामीले भविश्यमा सर्वसाधारणका लागि सेयर निष्कासन गर्न सक्ने सम्भावनालाई मध्यनजर गर्दै बाँकी ३ अर्बको अन्तर राखेका हौं । यसले सार्वजनिक निजी साझेदारीको अवधारणालाई सार्थक बनाउनेछ ।

अर्को सिमेन्ट उद्योग स्थापना हुन सकेमा राष्ट्रको अर्थतन्त्रमा कस्तो योगदान हुनेछ ?

हामीले योजना गरे बमोजिम उच्च क्षमताको नयाँ सिमेन्ट उद्योग स्थापना हुन सकेमा उत्पादन बढ्न गई आन्तरिक बजारमा सिमेन्टको भाउ सस्तो हुन्छ । राज्यले ४ अर्बसम्मको राजश्व यो उद्योगबाट पाउँछ । १ हजार जना बढीले देशमै प्रत्यक्ष रोजगारीको अवसर पाउँछन् । अप्रत्यक्षरूपमा रोजगारी पाउने पनि धेरै हुनेछन् । बिक्रेताहरूले पनि रोजगारीको अवसर सृजना गर्छन् । यसबाट देशको आर्थिक गतिविधिमा समेत ठूलो परिवर्तन ल्याउँछ । नागरिकको आयको स्तरमा वृद्धि हुन्छ ।

अहिले हामी सिमेन्ट उत्पादनमा आत्मनिर्भर त हुँदै गइरहेका छौं । तर, कसैले पनि पूर्ण क्षमतामा उत्पादन दिन सकिरहेका छैनन् । निजी क्षेत्रका उद्योगहरूको उत्पादन क्षमता बढाउनका लागि ती उद्योगले हाम्रो क्लिङकर नै खरिद गर्छन् । हामी आफैं सिमेन्ट उत्पादन गरेर बजारसम्म पुर्याउँछौं । तेस्रो पक्ष भनेको पिपिसी उत्पादन गछौं । चौंथो पक्ष भनेको हामी भारतको उत्तर प्रदेश र बिहारमा निर्यात गर्छौं । यी ४ वटा पक्षलाई ध्यान दिएर काम गरिने हुँदा हाम्रो आन्तरिक बजार सुरक्षित छ ।

अहिले सञ्चालनमा रहेका उद्योगहरू नै आन्तरिक माग धान्न सक्छन् ? वा अझै उद्योग थपिनु पर्ने आवश्यकता छ ?

देशमा उद्योग खोलिनु नराम्रो कुरा होइन । कुनै पनि उद्योग खोलिँदा धेरै अध्ययन अनुसन्धान गरिएको हुन्छ । लगानीकर्ता पनि केही सम्भावना देखेर नै उद्योग खोल्न तयार हुन्छ । धेरै उद्योग खुल्दा प्रतिश्पर्धा बढी हुन्छ । प्रतिश्पर्धा बढ्दा बजार मूल्य पनि नियन्त्रणमा रहन्छ । जति उद्योग खुले पनि उपभोक्ताको लाभलाई भने मुख्य प्राथमिकतामा राख्नु पर्छ । तर, सरकारी उद्योगको हकमा सबै कुरालाई सन्तुलन मिलाउनु पर्ने भूमिका आउने रहेछ । निजी उद्योगले प्रतिश्पर्धाका लागि हाम्रो सिमेन्टको भन्दा कम मूल्य राख्नै पर्ने बाध्यता रहन्छ । नयाँ उद्योगहरू त आउँदै गर्लान । साथ साथै भएका उद्योगलाई पनि कसरी दिगोरूपमा सञ्चालन गर्ने ? देशमै रोजगारीको अवसर सृजना गरेर हाम्रो जनशक्तिलाई कसरी विदेश पलायन हुनबाट रोक्ने भन्ने कुरामा पनि ध्यान पुर्याउनु पर्छ भन्ने लाग्छ ।


Read Previous

उद्योग व्यवसायमा बिजुलीको उपयोग बढाउनुहोसः प्रधानमन्त्री देउवा

Read Next

फाइभजी नेटवर्कको अनुमति पाएको वर्ष दिन बित्यो,परीक्षणको सुरसार छैन

Leave a Reply

Your email address will not be published.