नेपाल पूर्वाधार 
अमेरिका। इरान र संयुक्त राज्य अमेरिका (अमेरिका) बीच जारी तनाव कम गर्न ६० दिनका लागि युद्धविराम विस्तार गर्ने तथा आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी नयाँ चरणको वार्ता शुरू गर्ने विषयमा अस्थायी सम्झौता भएको छ ।
यद्यपि इरानले अहिलेसम्म उक्त सम्झौताको औपचारिक पुष्टि गरेको छैन । अमेरिकी पक्षबाट उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले वार्ताकारहरूबीच सहमति भएको जानकारी दिए । तर राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसलाई अनुमोदन गर्ने वा नगर्ने विषयमा अझै निर्णय नभएको बताइएको छ । उहाँका अनुसार केही प्राविधिक र भाषागत विषयमा छलफल जारी रहेकाले अन्तिम सहमति टुंगिन बाँकी छ ।
हर्मुज जलमार्ग र प्रतिबन्धसम्बन्धी प्रावधान
प्रस्तावित सम्झौतामा रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण हर्मुज जलमार्गसम्बन्धी प्रावधान पनि समावेश गरिएको जनाइएको छ । सम्झौताअनुसार इरानले उक्त जलमार्गमा टोल लगाउने अधिकार प्रयोग गर्न नपाउने र ३० दिनभित्र त्यहाँ राखिएका अवरोध हटाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको स्रोतहरूले जनाएका छन् ।
ती स्रोतका अनुसार युद्धका क्रममा उक्त जलमार्गमा अवरोध हुँदा विश्वव्यापी तेल तथा ग्यास व्यापारको ठूलो हिस्सा प्रभावित भएको थियो ।
यसैबीच, अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा गरिएको नौसैनिक दबाब क्रमशः घटाउने र केही प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्दै इरानलाई थप तेल बिक्री गर्न अनुमति दिने तयारी गरेको बताइएको छ । अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टका अनुसार सम्झौता अन्तिम भएमा तेलको मूल्य घट्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
तर अमेरिका अझै पनि इरानी तेल व्यापारसँग सम्बन्धित थप प्रतिबन्धहरू विस्तार गर्ने तयारीमा रहेको देखिन्छ ।
आणविक कार्यक्रम मुख्य विवादको केन्द्रमा
सम्झौतामा सबैभन्दा संवेदनशील विषय इरानको अत्यधिक संवर्धित युरेनियम भण्डारण रहेको बताइएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (IAEA) का अनुसार इरानसँग करिब ४४०.९ किलोग्राम ६० प्रतिशतसम्म संवर्धित युरेनियम रहेको छ, जुन हतियार–स्तर (९० प्रतिशत) को नजिक मानिन्छ ।
वार्ताकारहरूले उक्त भण्डारणको भविष्यबारे प्रारम्भिक सहमति खोज्ने प्रयास गरिरहेका छन् । केही प्रस्तावहरूमा युरेनियम भण्डारलाई तेस्रो पक्ष (जस्तै चीन वा रूस) को निगरानीमा राख्ने विकल्पबारे पनि चर्चा भइरहेको जनाइएको छ । तर अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले यस्तो योजनामा सहज नहुने संकेत दिएका छन्।
उपराष्ट्रपति भान्सका अनुसार आणविक सामग्री, संवर्धन प्रक्रिया र भण्डार व्यवस्थापनबारे छलफल अझै जारी छ र दीर्घकालीन समाधान खोज्ने प्रयास भइरहेको छ ।
क्षेत्रीय तनाव अझै उच्च
इरानले लेबनानमा इजरायली सैन्य कारबाही रोक्ने विषय पनि वार्तामा समावेश हुनुपर्ने अडान दोहोर्याएको छ । यसैबीच लेबनानको राजधानी बेरुत र दक्षिणी क्षेत्रमा भएको आक्रमणमा कम्तीमा १४ जनाको मृत्यु भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ ।
क्षेत्रीय अवस्था थप जटिल बन्दै जाँदा कुवेतले आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमार्फत इरानबाट प्रक्षेपित मिसाइल र ड्रोनहरू रोकिएको जनाएको छ । कुवेतले यसलाई स्पष्ट आक्रमण भन्दै निन्दा गरेको छ ।
अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले यस घटनालाई गम्भीर युद्धविराम उल्लङ्घनको रूपमा व्याख्या गरेको छ ।
वार्ता र सैन्य गतिविधि जारी
अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्ला दिनहरूमा इरानमाथि थप कारबाही गरिएको छ, जसमा केही ड्रोन खसाल्ने र सैन्य संरचनामा आक्रमण गर्ने गतिविधि समावेश छन् । इरानले पनि रिभोलुसनरी गार्डमार्फत प्रतिकारात्मक आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ, तर विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन ।
यसअघि अस्थायी सम्झौताको विवरण समाचार संस्था एक्सियोसले सार्वजनिक गरेको थियो । दुवै पक्षले हाल आंशिक सहमति र आंशिक असहमतिको अवस्थामा वार्ता जारी राखेका छन् ।
उपराष्ट्रपति भान्सका अनुसार हालको युद्धविराम पूर्ण रूपमा स्थिर नभए पनि हालसम्म ‘धेरै हदसम्म टिकिरहेको’ छ र वार्ता निरन्तर अघि बढिरहेको छ ।
पछिल्ला घटनाक्रमअनुसार इरानको प्रतिरक्षा प्रणालीले दक्षिणी सहर जाम नजिकै एक ‘शत्रुतापूर्ण विमान’ खसालेको दाबी गरिएको छ । क्षेत्रीय तनाव अझै उच्च अवस्थामा रहेको जनाइएको छ ।
