Nepal Purbadhar

बुधबार, अशोज १२, २०७९
Wednesday, September 28, 2022

बुधबार, अशोज १२, २०७९
Wednesday, September 28, 2022
नेपाली कांग्रेसको ऊर्जा नीति र चुनावी घोषणापत्रमा समेट्नु पर्ने मुद्दा ८ वर्षभित्र ३३ लाख घरधुरीमा विद्युतीय चुल्हो पुर्याउने कार्ययोजना निर्माण सुदूरपश्चिम प्रदेश राजधानी घोषणाका ४ वर्षमा पनि पूर्वाधारका काम अघि बढन सकेनन् अन्नपूर्ण पदमार्गमा पर्यटकीय चहलपहल बढ्दै, २०२२ मा अहिलेसम्म ७ हजार २१३ विदेशी पर्यटक आए बजेट पारदर्शितामा नेपाल १२ स्थान तल झर्यो, नागरिक सहभागितामा भने दक्षिण एशियामै उत्कृष्ट अवस्था ठिक नभएका २५ सवारी साधन ट्राफिक प्रहरीको कारवाहीमा, १४ नियन्त्रणमा कोषले हिमाल दोलखा हाइड्रोपावरको हकप्रद शेयरको प्रत्याभुति गर्ने हरित हाइड्रोजनमा लगानी भित्र्याउन ‘नेपाल ग्रीन हाइड्रोजन समीट’ गर्दैछाैंः घले

जलविद्युतमा ‘क्यू’ भनेको के हो ?


काठमाडाैं । जलविद्युत आयोजनामा प्रयोग हुने क्यू शब्दले आयोजनाको ‘डिजाइन डिस्चार्ज’ लाई बुझाउँछ । परियोजना डिजाइन गर्दा कति मिटर क्यू प्रतिशत लिने भन्ने हुन्छ । यसलाई एउटा प्यारामिटरको रुपमा लिइन्छ । यसले तोकिएको आयोजनाबाट प्रति सेकेण्डमा प्रवाह हुने पानीको गतिलाई जनाउँछ ।

उदाहरणका लागि कुनै खोलामा सुख्खा याममा पानीको गति १० मिटर क्यू प्रति सेकेण्ड छ र १२ महिना नै उही परिमाणको पानी उपलब्ध भयो भने त्यो क्यू १०० भयो । ६ महिना मात्र तोकिएको क्षमता उपलब्ध भयो भने क्यू ५० भयो ।

कुनै आयोजना क्यू ५० मा डिजाइन गरेको भए ६ महिना पूर्ण क्षमतामा चल्ने भयो । क्यू ४० बाट ३० मा जाँदा झण्डै उत्पादन क्षमता दोब्बरजस्तो बढ्छ । त्यही क्यू ६० मा आयो भने झण्डै ५० प्रतिशत घट्छ । अरुण तेस्रोको ९ सय मेगावाट भनिएको छ, त्यो करिब क्यू ३० को भयो । यसलाई क्यू ४० मा गर्ने भयो हो भने ६ सय मेगावाट जति क्षमता हुन्छ ।

क्यू जति कम गर्दै लग्यो, त्यतिनै उत्पादन बढ्दै जान्छ । बढीभन्दा बढी पानीको उपयोग पनि गर्न सकिने हुन्छ । क्यू बढाउँदै लग्यो भने उत्पादन कम हुन्छ तर क्षमता अनुसारको उत्पादन गर्ने समय भने बढ्दै जान्छ ।

अर्थात क्यू ४० मा जलविद्युत आयोजना डिजाइन गर्दा १२ महिनामा ४० प्रतिशत समय अर्थात ४.८ महिना क्यू ४० मै उत्पादन हुन्छ भने बाँकी समयमा उत्पादन क्षमता घट्दै जान्छ । क्यू ४० भन्दा माथि गएपछि पनि यही आधारमा शत प्रतिशत विद्युत उत्पादनको अवधि वृद्धि हुँदै जान्छ ।

अहिले अधिकांश आयोजना क्यू ४० कै आधारमा अध्ययन गरेर विद्युत विकास विभागबाट अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) दिने गरिएको छ । क्यू घटाउँदै गएमा भने अहिले सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रले अध्ययन गरेका आयोजनाहरुको क्षमता बढ्दै जान्छ ।

भारतको कुरा गर्ने हो भने त्यहाँ बजार छ, जति क्यू घटाउँदै लगे पनि भयो तर नेपालमा सुख्खा यामको बिजुली माग र आपुर्ति सन्तुलनका लागि क्यू ४० देखि ४५ सम्ममा डिजाइन गर्ने गरिएको छ । नदी प्रवाहमा आधारित (आरओआर) र अर्ध जलाशय (पीआरओआर) मा यही डिजाइनको आधारमा हुन्छ ।

अझ जलाशययुक्त आयोजनाको त क्यू कम हुन्छ । पछिल्लो समयमा भारतमा नेपालको जलविद्युत व्यापारको सम्भावनासँगै हालको प्रावधानलाई परिवर्तन गरेर घटाउनुपर्ने आवाज उठिरहेको छ ।


Read Previous

नारायणघाट–मुग्लिङ सडक दुइतर्फी सुचारू, पुलमाथि पानी जमेकाले आवतजावतमा अझै कठिनाइ

Read Next

चुनौतीबीच केबलकारमा लगानी बढाउँदै निजी क्षेत्र

Leave a Reply

Your email address will not be published.