Nepal Purbadhar

सोमवार, असार ४, २०८१
Monday, June 17, 2024

सोमवार, असार ४, २०८१
Monday, June 17, 2024
नदी धमिलिन थालेपछि मेलम्चीकाे पानी वितरण बन्द गर्ने तयारी  धाप्लाङघाटमा निर्माणाधीन पक्की पुलको पिल्लर बांगियाे    ढुवानी हडतालले पेट्रोलपम्पमा सवारी साधनको लाइन,चालकलाई छलफलका लागि बोलाइयो    विश्व बैंकको नेपाल निर्देशकमा डेभिड सिस्लेन नियुक्त उत्कृष्ट पर्यटकिय गन्तव्य स्थल ‘खुम्बु क्षेत्र’ मा थप पूर्वाधार विस्तार गरिँदै    पूर्वाधार क्षेत्रमा हुने बेरुजु न्यूनीकरणको लागि कानूनी स्पष्टता आवश्यक मुस्ताङको लोमान्थानमा पश्मिना डिडस्टिङ प्लान्ट स्थापना, पश्मिना गुणस्तरमा उल्लेख्य योगदान पुग्ने बेनी-जोमसोम-कोरला सडकको तिप्ल्याङ खण्ड स्तरोन्नति हुँदै

जलविद्युतमा ‘क्यू’ भनेको के हो ?


काठमाडाैं । जलविद्युत आयोजनामा प्रयोग हुने क्यू शब्दले आयोजनाको ‘डिजाइन डिस्चार्ज’ लाई बुझाउँछ । परियोजना डिजाइन गर्दा कति मिटर क्यू प्रतिशत लिने भन्ने हुन्छ । यसलाई एउटा प्यारामिटरको रुपमा लिइन्छ । यसले तोकिएको आयोजनाबाट प्रति सेकेण्डमा प्रवाह हुने पानीको गतिलाई जनाउँछ ।

उदाहरणका लागि कुनै खोलामा सुख्खा याममा पानीको गति १० मिटर क्यू प्रति सेकेण्ड छ र १२ महिना नै उही परिमाणको पानी उपलब्ध भयो भने त्यो क्यू १०० भयो । ६ महिना मात्र तोकिएको क्षमता उपलब्ध भयो भने क्यू ५० भयो ।

कुनै आयोजना क्यू ५० मा डिजाइन गरेको भए ६ महिना पूर्ण क्षमतामा चल्ने भयो । क्यू ४० बाट ३० मा जाँदा झण्डै उत्पादन क्षमता दोब्बरजस्तो बढ्छ । त्यही क्यू ६० मा आयो भने झण्डै ५० प्रतिशत घट्छ । अरुण तेस्रोको ९ सय मेगावाट भनिएको छ, त्यो करिब क्यू ३० को भयो । यसलाई क्यू ४० मा गर्ने भयो हो भने ६ सय मेगावाट जति क्षमता हुन्छ ।

क्यू जति कम गर्दै लग्यो, त्यतिनै उत्पादन बढ्दै जान्छ । बढीभन्दा बढी पानीको उपयोग पनि गर्न सकिने हुन्छ । क्यू बढाउँदै लग्यो भने उत्पादन कम हुन्छ तर क्षमता अनुसारको उत्पादन गर्ने समय भने बढ्दै जान्छ ।

अर्थात क्यू ४० मा जलविद्युत आयोजना डिजाइन गर्दा १२ महिनामा ४० प्रतिशत समय अर्थात ४.८ महिना क्यू ४० मै उत्पादन हुन्छ भने बाँकी समयमा उत्पादन क्षमता घट्दै जान्छ । क्यू ४० भन्दा माथि गएपछि पनि यही आधारमा शत प्रतिशत विद्युत उत्पादनको अवधि वृद्धि हुँदै जान्छ ।

अहिले अधिकांश आयोजना क्यू ४० कै आधारमा अध्ययन गरेर विद्युत विकास विभागबाट अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) दिने गरिएको छ । क्यू घटाउँदै गएमा भने अहिले सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रले अध्ययन गरेका आयोजनाहरुको क्षमता बढ्दै जान्छ ।

भारतको कुरा गर्ने हो भने त्यहाँ बजार छ, जति क्यू घटाउँदै लगे पनि भयो तर नेपालमा सुख्खा यामको बिजुली माग र आपुर्ति सन्तुलनका लागि क्यू ४० देखि ४५ सम्ममा डिजाइन गर्ने गरिएको छ । नदी प्रवाहमा आधारित (आरओआर) र अर्ध जलाशय (पीआरओआर) मा यही डिजाइनको आधारमा हुन्छ ।

अझ जलाशययुक्त आयोजनाको त क्यू कम हुन्छ । पछिल्लो समयमा भारतमा नेपालको जलविद्युत व्यापारको सम्भावनासँगै हालको प्रावधानलाई परिवर्तन गरेर घटाउनुपर्ने आवाज उठिरहेको छ ।


Read Previous

नारायणघाट–मुग्लिङ सडक दुइतर्फी सुचारू, पुलमाथि पानी जमेकाले आवतजावतमा अझै कठिनाइ

Read Next

चुनौतीबीच केबलकारमा लगानी बढाउँदै निजी क्षेत्र

Leave a Reply

Your email address will not be published.